Izvještaj o slobodi štampe: Sve neprijateljskije okruženje za novinarstvo u Evropi
Izvještaj, pod nazivom „Na rubu: Sloboda štampe 2025“, ističe da je Rusija ratom protiv Ukrajine ostala najozbiljnija prijetnja novinarima: četiri medijska radnika su ubijena, drugi su povrijeđeni, a mnogi ostaju pritvoreni u okupiranim teritorijama ili su nestali
Sloboda štampe u Evropi tokom 2025. godine i dalje je bila pod stalnim pritiskom, izazvanim pravnim prijetnjama, fizičkim napadima i zastrašivanjem, pokušajima preuzimanja medija i transnacionalnom represijom, navodi se u godišnjem izvještaju partnerskih organizacija Platforme Savjeta Evrope za promociju zaštite novinarstva i sigurnosti novinara.
Ovu situaciju ublažile su inicijative u nekoliko država i na evropskom nivou, s ciljem unapređenja slobode štampe i sigurnosti novinara, uključujući usvajanje akcionih planova za zaštitu novinara i zakonodavstvo u nekim zemljama koje se bavi pitanjima poput zloupotrebe tužbi, dezinformacija i zaštite izvora.
Izvještaj, pod nazivom „Na rubu: Sloboda štampe 2025“, ističe da je Rusija ratom protiv Ukrajine ostala najozbiljnija prijetnja novinarima: četiri medijska radnika su ubijena, drugi su povrijeđeni, a mnogi ostaju pritvoreni u okupiranim teritorijama ili su nestali.
Širom Evrope, kako se navodi u Izvještaju, novinari su često bili fizički napadani tokom protesta, od strane policije, političkih aktera i demonstranata. Ovakvi napadi zabilježeni su u četvrtini država obuhvaćenih izvještajem, pri čemu su najviši nivoi zabilježeni u Gruziji, Srbiji i Turskoj.
U nekoliko zemalja javni mediji su bili izloženi političkom uplitanju, restriktivnom zakonodavstvu i nedovoljnom finansiranju. Zloupotreba tužbi, poznata kao SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation), i dalje se široko koristi za ušutkavanje medija. U tom smislu, partnerske organizacije Platforme pozdravljaju inicijative u nekoliko zemalja za implementaciju i EU direktive i preporuke Savjeta Evrope protiv SLAPP-ova.
Izvještaj takođe, kako se dodaje, izražava zabrinutost zbog digitalnog nadzora novinara putem špijunskog softvera, transnacionalne represije novinara, zakonodavstva o „stranim agentima“ usvojenog ili planiranog u nekoliko zemalja, te zbog nesigurnih radnih uslova medijskih radnika u mnogim državama.
U 2025. godini, partnerske organizacije Platforme objavile su 344 upozorenja o ozbiljnim prijetnjama slobodi medija, što predstavlja značajan porast (+29 odsto) u odnosu na 2024. kada je registrovano 266 slučajeva. Zemlje sa najvećim brojem upozorenja bile su Rusija (50), Turska (49), Gruzija (35), Srbija (35) i Ukrajina (27) – uglavnom vezano za teritorije pod ruskom okupacijom ili pripisano ruskim snagama.
Najčešća kategorija upozorenja (90) odnosila se na napade na fizičku sigurnost i integritet novinara, uključujući ubistvo četiri medijska radnika u ruskim napadima dronovima: ukrajinskih novinara Olene Hramove, Jevhenija Karmazina i Tetjane Kulik, francuskog fotoreportera Antonija Lalikana, te smrt turskog slobodnog novinara Hakana Tosuna nakon brutalnog napada. Do 31. decembra 2025. godine, 51 ubistvo novinara ostalo je neriješeno na Platformi.
Izvještaj upozorava na sistematsko korišćenje hapšenja kao alata kontrole medija. Zaključno, 31. decembra 2025. godine, 148 novinara bilo je pritvoreno u Evropi, uključujući 36 u Azerbejdžanu, 32 u Rusiji, 27 u Bjelorusiji, 26 pritvorenih od strane Rusije na okupiranim teritorijama Ukrajine, 24 u Turskoj, dva u Armeniji i jednog u Gruziji.
Partnerske organizacije Platforme pozivaju Savjet Evrope, Evropsku komisiju i 46 država članica Savjeta Evrope da provode standarde slobode štampe. Oni preporučuju, kao prioritet, jačanje sigurnosti novinara, punu implementaciju anti-SLAPP standarda, očuvanje nezavisnosti javnih medija i povećanje zaštite novinarki, među ostalim mjerama.
Organizacije-partneri naglašavaju da Novi demokratski pakt za Evropu Savjeta Evrope treba da postavi slobodu medija, pluralizam i sigurnost novinara u srž demokratske otpornosti, uključujući zaštitu od dezinformacija i medijskog preuzimanja, kao i plan integracije ciljeva zaštite novinara u relevantne aktivnosti Savjeta Evrope.
Iako je, nažalost, u 2025. manje od trećine upozorenja dobilo odgovor vlada, partneri pozivaju države da pojačaju saradnju sa Platformom.
Godišnji izvještaj Platforme obuhvata 46 država članica Savjeta Evrope, kao i Rusiju, nakon njenog isključenja iz Savjeta Evrope 2022. godine, i Bjelorusiju.