<article>Ukrajina je danas optužila Moskvu za "ratni zločin" nakon što su ruski dronovi pogodili vojnu bolnicu u Harkivu u okviru napada u kojima su, prema tamošnjim vlastima, poginule dvije osobe.U napadima u Harkivu pogođeni su i tržni centar, stambeni blok i druge mete, prenosi Slobodna Evropa.Generalštab ukrajinske vojske optužio je Rusiju za "kršenje normi međunarodnog humanitarnog prava" tokom napada, koji je osudio kao "namjerno, ciljano granatiranje".U saopštenju se navodi da su među žrtvama vojnici na liječenju u medicinskom centru.Sat vremena prije napada na Harkiv, ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski rekao je da Kijev očekuje snažan odgovor zapadnih zemalja na skoro svakodnevne napade ruskih dronova.- Naši partneri treba jasno da razumiju: ovi udari nijesu samo napadi na ukrajinske civile, već i na sve međunarodne napore – na samu diplomatiju koju pokušavamo da iskoristimo da okončamo ovaj rat - rekao je Zelenski u noćnom video obraćanju.</article>

Ukrajina je danas optužila Moskvu za "ratni zločin" nakon što su ruski dronovi pogodili vojnu bolnicu u Harkivu u okviru napada u kojima su, prema tamošnjim vlastima, poginule dvije osobe.
U napadima u Harkivu pogođeni su i tržni centar, stambeni blok i druge mete, prenosi Slobodna Evropa.
Generalštab ukrajinske vojske optužio je Rusiju za "kršenje normi međunarodnog humanitarnog prava" tokom napada, koji je osudio kao "namjerno, ciljano granatiranje".
U saopštenju se navodi da su među žrtvama vojnici na liječenju u medicinskom centru.
Sat vremena prije napada na Harkiv, ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski rekao je da Kijev očekuje snažan odgovor zapadnih zemalja na skoro svakodnevne napade ruskih dronova.
- Naši partneri treba jasno da razumiju: ovi udari nijesu samo napadi na ukrajinske civile, već i na sve međunarodne napore – na samu diplomatiju koju pokušavamo da iskoristimo da okončamo ovaj rat - rekao je Zelenski u noćnom video obraćanju.

Portal ETV

original

viewImage

baseImage

610x380

500x500

400x240

400x203

1250x600

1084x550

thumbnail

Ukrajina

Rusija

vojna bolnica

Ratni zločini

Svijet

Ukrajina optužuje Rusiju za ratni zločin poslije napada na vojnu bolnicu

U Crnoj Gori jutros se saobraća po mokrim i klizavim putevima i vidljivost je smanjena, kazali su iz Auto moto saveza Crne Gore (AMSCG).
Oni su upozorili da na putevima na sjeveru ima snijega i susnježice a na dionicama kroz usjeke i doline sitnijih odrona i vozačima savjetovali da voze oprezno.
Iz AMSCG su podsjetili da je, od 15. novembra do 1. aprila, obavezna upotreba zimskih guma za sva vozila na putevima gdje je to naznačeno signalizacijom bez obzira na to da li postoje zimski uslovi.&nbsp;
Kada na ostalim djelovima i dionicama puta koji nijesu obuhvaćeni Naredbom postoje zimski uslovi (snijeg, led ili poledica) na vozilu moraju biti &nbsp;zimske gume na svim točkovima. Minimalna dubina šare na gazećoj površini guma je četiri milimetra.
Na regionalnom putu R-10 Đurđevića Tara – Mojkovac, u mjestu Sokolovina, saobraćaj je obustavljen zbog odrona.
Saobraćaj na regionalnom putu R-30 dionica Petnjica -Bioča, potez Bioča-Lješnica, obustavljen je od osam do 12 i od 13 sati do 16 sati i 30 minuta.
Zbog rekonstrukcije regionalnog puta R-29 Bar - Kamenički most - Krute, saobraćaj će biti obustavljen od osam do 11 i od 13 do 16 sati.
Saobraćaj na regionalnom putu R-17, na dionici Čevo - Riđani, zbog adaptacije je obustavljen od osam do 14 sati.
Saobraćaj na putu Petnjica-Bioča zbog rekonstrukcije je promijenjen sa dvosmjernog na naizmjenični, a povremeno su moguće totalne obustave ne duže od 60 minuta.
Na magistralnom putu M-3 Plužine - Jasenovo polje, na dionici Zaborje – Jasenovo polje, saobraća se jednom trakom naizmjenično na mjestima radova, a saobraćaj je regulisan svjetlosnom saobraćajnom signalizacijom.
Iz AMSCG su kazali da će biti promijenjen saobraćaj sa dvosmjernog na naizmjenični zbog rekonstrukcije prilaznih saobraćajnica mostu Đurđevića Tara.
Režim saobraćaja na putu M-6, na dionici Žabljak-Pljevlja, promijenjen je sa dvosmjernog na naizmjenični zbog rekonstrukcije mosta Đurđevića Tara.
U tunelu Sozina, zbog sanacije pukotina, od 22 sata do šest sati ujutro vozila saobraćaju naizmjenično, a moguća je i potpuna obustava u kraćim terminima.
Zbog na sanacije kosina na dionici puta izmedju raskrsnice Sutomore (Bar)-Petrovac i južnog portala tunela Sozina vozila saobraćaju nazimjenično uz &nbsp;privremenu signalizaciju, a moguće su i povremene kratkotrajne obustave saobraćaja.
Saobraćaj u ulici Vojisavljevića u Podgorici obustavljen je zbog izgradnje bulevara i vozila će saobraćati alternativnim putevima.

Putevi mokri i klizavi, vidljivost smanjena

Gotovo trećina novca opredijeljenog Programom zaštite i očuvanja kulturnih dobara završila je kod jedne vjerske zajednice. Prema odluci Ministarstva kulture i medija o raspodjeli sredstava za 2025. godinu, organizacione jedinice Srpske pravoslavne crkve (SPC) – Mitropolija crnogorsko-primorska i dvije eparhije – dobile su ukupno 250.000 eura od 917.000, koliko iznosi budžet konkursa za 64 prihvaćena projekta, <a href="https://www.pobjeda.me/clanak/za-radove-i-projekte-spc-opredijeljeno-250000-eura">piše Pobjeda</a>.
Time je SPC i pred kraj 2025. godine postala pojedinačno najveći dobitnik državnog novca za zaštitu kulturne baštine, ispred svih opština, javnih ustanova i ostalih vjerskih zajednica, nastavljajući obrazac raspodjele koji je i ranijih godina izazivao ozbiljna pitanja o kriterijumima, prioritetima i uvažavanju stručnih procjena u oblasti zaštite kulturnih dobara.
<h2>DVANAEST PROJEKATA</h2>
Najviše novca dodijeljeno je Mitropoliji crnogorsko-primorskoj, kojoj je kroz osam projekata opredijeljeno ukupno 155.000 eura. Sredstva su raspoređena na sanacije, konzervatorske i restauratorske radove na više crkava i manastira na teritoriji Crne Gore.&nbsp;
Najveći pojedinačni iznosi odnose se na Crkvu Uspenja Presvete Bogorodice u Manastiru Savina u Herceg Novom, za koju je izdvojeno 35.000 eura, te Manastir Morača (konzervatorske mjere na živopisu), koji je dobio 30.000 eura. Za sanaciju Crkve Rođenja Presvete Bogorodice u Perastu opredijeljeno je 20.000 eura, dok je za radove na Preobraženskoj crkvi na Ivanovim Koritima izdvojeno 15.000 eura. Po 15.000 eura dobile su i Crkva Svetog Đorđa u Podgorici, kao i dvije crkve na teritoriji Zete – u Grbavcima i Vukovcima. Za sprovođenje konzervatorskih mjera na zvoniku Crkve Rođenja Presvete Bogorodice Cetinjskog manastira opredijeljeno je dodatnih 10.000 eura.
Eparhiji budimljansko-nikšićkoj dodijeljeno je ukupno 45.000 eura za tri projekta. Najveći iznos, 18.000 eura, opredijeljen je za sanaciju Crkve Svetog Spasa u Dragovoljićima, na teritoriji opštine Nikšić. Za konzervatorski tretman starih knjiga, ikona i arhivske građe Eparhije budimljansko-nikšićke izdvojeno je 12.000 eura, dok je za konzervaciju ikona iz Crkve Svetog Vasilija Ostroškog u Nikšiću opredijeljeno 15.000 eura.
Treća organizaciona jedinica SPC u Crnoj Gori, Eparhija mileševska, dobila je ukupno 50.000 eura. Sredstva su namijenjena radovima na manastirskoj Crkvi Svete Trojice u Pljevljima, i to za izradu drenažnog sistema oko objekta, kao i za sanaciju krovnog pokrivača, čime se zaokružuje još jedan višegodišnji ciklus ulaganja u sakralne objekte ove eparhije.
<h2>DRUGE VJERSKE ZAJEDNICE</h2>
Pored organizacionih jedinica Srpske pravoslavne crkve, sredstva iz Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara za 2025. godinu dodijeljena su i drugim vjerskim zajednicama, ali u znatno manjim iznosima i kroz ograničen broj projekata.
Najviše sredstava među njima dobio je Biskupski ordinarijat Kotor, kojem je za četiri projekta opredijeljeno ukupno 57.000 eura. Riječ je o konzervatorskim mjerama na Crkvi Porođenja Blažene Djevice Marije u Prčanju, za koje je izdvojeno 15.000 eura, zatim o rekonstrukciji Crkve Svetog Franja u Starom gradu Kotoru, u svrhu smještaja bibliotečke građe Kotorske biskupije, takođe u iznosu od 15.000 eura, kao i o nastavku konzervatorskog tretmana Moscatelijevih orgulja iz BDM crkve Pomoćnice Kršćana na Mulu, za što je izdvojeno 15.000 eura. Takođe, za konzervatorski tretman ikona i slika iz više katoličkih crkava na području Kotora, Herceg Novog i Perasta Biskupskom ordinarijatu je opredijeljeno dodatnih 12.000 eura.
Islamskoj zajednici u Crnoj Gori, odnosno Mešihatu Islamske zajednice, dodijeljeno je 25.000 eura za izradu konzervatorskog projekta i sprovođenje prve faze konzervatorskih mjera na Kučanskoj džamiji u Rožajama. To je jedini projekat iz Programa za 2025. godinu koji se odnosi na islamsku sakralnu baštinu. Osim ovih sredstava, u odluci se ne navode drugi projekti čiji su nosioci vjerske zajednice mimo SPC, što znači da se finansijska podrška države ostalim konfesijama u okviru ovog konkursa svodi na ukupno 82.000 eura. U poređenju sa ukupnim iznosom od oko 250.000 eura, koliko je kroz tri organizacione jedinice dodijeljeno Srpskoj pravoslavnoj crkvi, jasno je da su ostale vjerske zajednice višestruko manje zastupljene u raspodjeli sredstava. Dok SPC dobija oko 27 odsto ukupnog budžeta Programa, Katolička crkva i Islamska zajednica zajedno učestvuju sa nešto manje od devet odsto ukupno opredijeljenog novca.&nbsp;
<h2>OPŠTINE I USTANOVE</h2>
Kada se iz ovogodišnje raspodjele sredstava iz Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara izdvoje isključivo opštine kao organi vlasti, te javne ustanove i institucije koje djeluju u njihovom sastavu, a izuzmu vjerske zajednice i drugi subjekti, dobija se znatno drugačija slika raspodjele državnog novca.
Najviše sredstava među opštinama i njihovim institucijama dobila je Opština Bar, odnosno JU Kulturni centar Bar, kojoj je za dva projekta sanacije i konzervacije objekata u Starom gradu opredijeljeno ukupno 75.000 eura. Riječ je o nastavku radova na objektima 112 (ulazna kula sa crkvom) i 160 (vojna zgrada, 15-19. vijek).
Na drugom mjestu nalazi se Opština Ulcinj, kojoj je opredijeljeno ukupno 60.000 eura, najvećim dijelom za izradu konzervatorskog projekta i sprovođenje hitnih mjera zaštite na srednjovjekovnom gradu Svaču (30.000 eura). Nešto manje novca, 25.000 eura, izdvojeno je za konzervatorski projekat sanacije krova objekta Crkve-Džamije i Carinarnice, u sklopu Zavičajnom muzeja u Ulcinju, a 5.000 će otići na snimanje stanja i oštećenja bedema Starog grada.&nbsp;
Slijedi Prijestonica Cetinje sa ukupno 55.000 eura za tri projekta, među kojima se izdvajaju mjere zaštite bedema i objekata na lokalitetu Žabljak Crnojevića, kao i adaptacija objekta u neposrednom okruženju bivšeg Austrougarskog poslanstva. Dio sredstava opredijeljen je i za nastavak aktivnosti na Crkvi Svetog Đorđa na Predišu, pri čemu je korisnik Prijestonica Cetinje, a ne vjerska zajednica.
Glavni grad Podgorica dobio je ukupno 54.000 eura, dominantno za arheološka istraživanja i konzervatorske radove na dva značajna lokaliteta – Medunu i Duklji.
U sredini rang liste nalazi se Opština Nikšić, kojoj je zajedno sa JU Muzeji i galerije Nikšić opredijeljeno ukupno 36.000 eura. Najveći dio odnosi se na nastavak arheoloških istraživanja praistorijskih lokaliteta Vrbička pećina i Crvena stijena, dok je manji iznos dodijeljen za konzervatorski tretman muzejskih predmeta.
Slijedi Opština Danilovgrad sa 35.000 eura za sanaciju Adžijinog mosta i konzervatorski tretman muzejskih predmeta u Zavičajnom muzeju, dok je Bijelom Polju kroz projekte JU Zavičajni muzej opredijeljeno ukupno 32.000 eura, uglavnom za arheološka istraživanja i sanaciju Crkve Svetih Petra i Pavla. Među tim programima je i izrada konzervatorskog projekta sanacije i prezentacije arheološkog lokaliteta Samograd (12.000 eura), u kojem je Eparhija budimljansko-nikšićka, na temeljima stare crkve, bespravno započela izgradnju novog objekta krajem 2023. godine. Radove je razotkrila Pobjeda, te je Uprava za zaštitu kulturnih dobara donijela Rješenje o prethodnoj zaštiti i u roku od godinu proglasila Manastir Samograd novim kulturnim dobrom Crne Gore.&nbsp;
Opština Kotor dobila je ukupno 26.000 eura, što samostalno što kroz projekte opštinskih ustanova, dok su Pljevlja sa 25.000 eura i Mojkovac sa 24.000 eura svrstani u donji dio srednjeg ranga dobitnika. Među opštinama sa manjim iznosima nalaze se Berane i Herceg Novi, čije su javne ustanove dobile po 19.000 eura, zatim Žabljak sa 13.000 eura, te Zeta i Andrijevica sa po 10.000 eura.
Najmanje sredstava opredijeljeno je za Petnjicu, Rožaje i Tivat, kojima je dodijeljeno po 5.000 eura, što jasno ukazuje na neravnomjernu teritorijalnu raspodjelu sredstava i ograničen domet Programa u manjim sredinama. Ovakav presjek pokazuje da su, čak i kada se iz raspodjele izuzmu vjerske zajednice, sredstva snažno koncentrisana u manjem broju opština i ustanova, dok je veći dio lokalnih samouprava ostao na simboličnim iznosima, nedovoljnim za ozbiljnije zahvate na ugroženim kulturnim dobrima. Sa druge strane, ovakva raspodjela svjedoči i manjem interesovanju vlasnika/držalaca kulturnih dobara iz pomenutih opština da iskoriste mogućnosti na konkursu Progama zaštite i očuvanja.&nbsp;
<h2>PREZENTACIJA&nbsp;</h2>
Za projekte prezentacije i popularizacije kulturne baštine Ministarstvo kulture i medija je u 2025. godini opredijelilo ukupno 109.000 eura, što je znatno manje u odnosu na sredstva namijenjena arheološkim istraživanjima i konzervatorskim mjerama. U ovom segmentu podržano je 13 projekata, koji se odnose na muzejske postavke, nematerijalnu baštinu, izdavaštvo, edukativne programe i savremene oblike interpretacije kulturnog nasljeđa.
Najveći pojedinačni iznos u ovoj kategoriji dodijeljen je Hrvatskom nacionalnom vijeću Crne Gore, kojem je opredijeljeno 25.000 eura za projekat „Istorija crkve“. Slijedi Univerzitet Crne Gore – Fakultet likovnih umjetnosti, koji je za projekat „Obrazovanje i kulturna baština – savremene metode u konzervaciji i restauraciji i njihova primjena“ dobio 16.000 eura. Znatan dio sredstava usmjeren je na projekte vezane za nematerijalnu kulturnu baštinu. Za očuvanje i promociju tradicionalnog načina prerade i bojenja vune u Opštini Žabljak izdvojeno je 13.000 eura, dok je za projekat „Kolo Bokeljske mornarice – odore i oružje Bokeljske mornarice“ opredijeljeno 10.000 eura, a korisnik sredstava je nosilac, odnosno čuvar ovog nematerijalnog kulturnog dobra. U istom iznosu od 10.000 eura finansirana je i „Vještina izrade čunova“ Janka Brnovića. Za izdavačke i izložbene projekte opredijeljeni su manji iznosi. JU Zavičajni muzej Pljevlja dobio je 5.000 eura za nastavak aktivnosti na izradi muzejskih kopija narodnih nošnji, dok je Opština Rožaje dobila 5.000 eura za izložbu 3D Zavičajnog muzeja „Ganića kula i arheološki lokalitet ‘Izlit’“.
Među projektima sa manjim budžetima su i edukativni televizijski program „Tvrđave su naše blago“, za koji je produkcijskoj kući „Media lab“ iz Podgorice opredijeljeno 7.000 eura, zatim zaštita arhivske građe i rijetkih knjiga Istorijskog instituta Univerziteta Crne Gore, za što je izdvojeno 7.000 eura, te OJU Muzeji Kotor, kojima je za unapređenje savremenih pristupa u prezentaciji opredijeljeno 4.000 eura.
Najmanje novca u ovoj kategoriji dobili su „Uvodni kulturni predjeli Crne Gore“, projekat Univerziteta Crne Gore, finansiran sa 2.000 eura, zatim JU Muzeji i galerije Nikšić, kojima je za prezentaciju arheološke zbirke „Sjaj oštrice“ dodijeljeno takođe 2.000 eura.&nbsp;

Za radove i projekte SPC opredijeljeno 250.000 eura

Aktuelna vlast je izgubila i politički kompas i povjerenje građana, a cijenu tog političkog haosa Crna Gora danas plaća kroz sektor bezbjednosti, u kojem sukobi, neozbiljnost i borba za kontrolu nad institucijama proizvode osjećaj opšte nesigurnosti“, poručio je potpredsjednik DPS-a i poslanik te partije Abaz Dizdarević u razgovoru za Portal ETV.&nbsp;
On je istakao da nije slučajno što Demokrate, koje upravljaju ključnim polugama bezbjednosnog sektora, bilježe rezultat ispod 10 odsto, jer građani, kako je naveo, „jasno vide da su međusobni sukobi unutar vlasti i konstantna trvenja oko policije i bezbjednosnih struktura doveli do urušavanja sistema“. Prema Dizdarevićevim riječima, dok aktuelna većina tone u konfliktima i gubi legitimitet, Demokratska partija socijalista ostaje najjači pojedinačni politički subjekt i jedina ozbiljna državotvorna i evropska alternativa.
“Rezultati istraživanja koja su nedavno predstavljena potvrđuju da je Demokratska partija socijalista (DPS) i dalje pojedinačno najjači politički subjekt u Crnoj Gori sa podrškom iznad 25%“, kazao je potpredsjednik DPS-a i poslanik te partije Abaz Dizdarević u izjavi za Portal ETV.
Kako je istakao, iako je DPS izgubio vlast 2020. godine, „može se utvrditi da ideološka homogenost pozicionira našu partiju kao jedinu branu onome što se jasno vidi kao ugrožavanje građanskog i proevropskog karaktera države“.
“Bez obzira na političke progone, brutalni revanšizam koji se sprovodi već šest godina, odlazak određenih ljudi iz naše partije, istraživanje nam pokazuje da su uz DPS ostali najlojalniji ljudi koji vjeruju u ideju zajedništva, multikulturalizma i građanski uređenog društva“, naglasio je Dizdarević.
On je dodao da „činjenica da su najači politički subjekt uprkos progonima i pokušajima da nas skrajnu, govori da građani u nama vide jedinu ozbiljnu državotvornu alternativu ovom eksperimentu koji već predugo traje“.
<h2>Razočaranje u vlast i pad podrške PES-u</h2>
“Ovakvom rejtingu sigurno doprinosi i razočaranje u nove vlasti“, ocijenio je Dizdarević, navodeći da se to „jasno čita kroz pad podrške Pokretu Evropa sad (PES), koji je danas na oko 19 odsto podrške“.
“Kako smo ranije saopštavali, narastajući nacionalizam je ‘pojeo’ i nastavlja da nagriza populizam ovog pokreta“, istakao je on.
Prema njegovim riječima, „neispunjena obećanja o brzom podizanju standarda bez inflatornih šokova, kao i konstantni unutrašnji sukobi, dodatno doprinose brzom urušavanju ovih politika“.
<h2>Bezbjednosni sektor i osjećaj nesigurnosti građana</h2>
“Rezultat Demokrata, koji je ispod 10%, posebno je interesantan jer ta partija kontroliše ključne poluge u sektoru bezbjednosti“, kazao je Dizdarević.
On je upozorio da „sukobi unutar ovog sektora i stalna trvenja između PES-a i Demokrata oko kontrole nad policijom, uključujući imenovanja direktora Uprave policije i ministra unutrašnjih poslova, stvaraju percepciju neozbiljnosti sistema“.
“Time se proizvodi osjećaj nesigurnosti i nestabilnosti, odnosno građani se ne osjećaju bezbjedno“, naglasio je sagovornik Portala ETV.
<h2>Istraživanje kao pokazatelj političke zrelosti građana</h2>
“Tako da bi se moglo reći da ovo istraživanje nije pitanje samo brojki, već dokaz političke zrelosti građana“, poručio je Dizdarević.
Kako je dodao, „dok vlast troši energiju na unutrašnje svađe oko fotelja i sektora bezbjednosti, koji nikada nije bio u gorem stanju, DPS pokazuje stabilnost i polako vraća povjerenje građana“.
<h2>Krhka većina i jačanje desnice</h2>
“Rezultati ovog istraživanja predstavljaju snažan indikator da trenutna parlamentarna većina nema uporište u javnom mnjenju kakvo je imala nakon izbora 2023. godine“, ocijenio je Dizdarević.
Prema njegovim riječima, „aktuelna vlast funkcioniše po principu međusobnih ucjenjivanja, pa se postavlja pitanje legitimiteta za donošenje strateških odluka“.
“Koalicija ‘Za budućnost Crne Gore’ bilježi rast, preko 20%, što ih čini relevantnim faktorom, a istovremeno pojačava pritisak na PES za još veću rekonstrukciju i još snažniji zaokret udesno“, upozorio je on.
<h2>EU integracije, stabilnost i povratak DPS-a u centar odlučivanja</h2>
“Crna Gora više nema vremena za mrcvarenje“, poručio je Dizdarević, dodajući da bi „jedini pošten izlaz iz ove hronične blokade bilo organizovanje vanrednih parlamentarnih izbora“.
Ipak, kako je naglasio, „pitanje je koliko bi proces organizovanja izbora u ovom momentu naštetio dinamici EU integracija, jer bi zasigurno oduzeli dragocjeno vrijeme – kojeg na EU putu nemamo, s obzirom na to da smo projektovali zatvaranje svih pregovaračkih poglavlja do kraja 2026. godine“.
“Postavlja se i pitanje uspješnosti projekta prekompozicije vlasti, jer smo se od 2020. godine nagledali puno eksperimenata“, rekao je on.
„Za sada je najvažnije obezbijediti stabilnost koja bi omogućila uspješan završetak pregovora sa Evropskom unijom“, zaključio je Dizdarević, poručivši da su „u DPS-u sigurni da će se, nakon parlamentarnih izbora – kad god da se dogode – DPS vratiti u centar odlučivanja kao stožer nove, stabilne i istinski evropske vlade“.

Dizdarević: Demokrate urušile sektor bezbjednosti, građani se ne osjećaju sigurno, bez DPS-a nema nove, stabilne i evropske vlade

Crkva Srbije u Crnoj Gori sve je samo nije vjerska organizacija. Njen uticaj davno je prerastao okvire duhovnog djelovanja i postao gotovo ključan politički faktor koji aktivno oblikuje društvene procese, utiče na donošenje odluka i nameće identitetske obrasce suprotne sekularnom i građanskom karakteru države.
Iako je Ustavom jasno propisana odvojenost crkve i države, crkva Srbije uživa izuzetne materijalne i institucionalne privilegije – od prepisivanja vrijedne imovine i dodjele atraktivnih parcela do redovnog finansiranja iz javnih budžeta. Takav odnos vlasti prema jednoj vjerskoj organizaciji otvara pitanje političke zavisnosti države i stvarnog dometa njenog suvereniteta. Dodatnu zabrinutost izaziva činjenica da se djelovanje Crkve Srbije sve češće poklapa sa interesima van Crne Gore, dok se unutrašnje političke i društvene tenzije produbljuju kroz teme identiteta, obrazovanja i državnosti.&nbsp;
Pitanje statusa pravoslavne crkve u Crnoj Gori ponovo je dospjelo u fokus javnosti sredinom ovog mjeseca, kada je jedna od ruskih obavještajnih službi optužila Vaseljensku patrijaršiju da će, pod uticajem britanskih službi, priznati autokefalnost Crnogorske pravoslavne crkve.&nbsp;
Kako bi se lakše snašli u moru suprotstavljenih mišljenja i tvrdnji o prošlosti i aktuelnom statusu pravoslavlja u Crnoj Gori, ali i bolje razumijeli moguće posljedice praktično ničim obuzdanog uticaja crkve Srbije te kako se to može odraziti na budućnost zemlje, <a href="https://www.portalanalitika.me/clanak/vukotic-crkva-srbije-djeluje-destruktivno-po-crnogorsko-drustvo-jedino-nesposobna-drzava-ne-moze-se-suprostaviti-ovim-pogubnim-namjerama">Portal Analitika razgovarao je sa istoričarem Vukotom Vukotićem</a>.
<h2>U Duklji dominantan uticaj imalo zapadno hrišćanstvo</h2>
Koliko daleko sežu i u kojoj mjeri su poznati korijeni pravoslavlja na teritoriji današnje Crne Gore?&nbsp;
VUKOTIĆ: Pravoslavlje na prostoru Crne Gore postoji od same Velike šizme, 1054. godine i razdvajanja Istočne i Zapadne crkve. Ipak, još od tog najranijeg perioda, ono je bilo stalno nametnuto i bilo prepoznato kao vjera okupatora, prvo Vizantije, a onda i Nemanjićke Raške.
Veliki broj latinofonog življa u Primorju i uticaj monaških redova iz Italije dali su prevagu zapadnom hrišćanstvu na ovim prostorima. Tek tokom vremena, pravoslavlje se polako utemeljilo u narodu.
Crkva Srbije i njoj bliski akteri iz crnogorske vlasti, temelj svog vjerskog i nacionalnog identiteta baziraju na periodu od nepuna dva vijeka vlasti Nemanjića srednjovjekovnom Zetom. Ovaj period ističu i kao vrijeme formiranja prvih pravoslavnih episkopija na teritoriji današnje Crne Gore. Koliko zaista znamo o ovom periodu i pravoslavnoj crkvi u to vrijeme?
VUKOTIĆ: Znamo dovoljno da možemo sa sigurnošću tvrditi da prve episkopije nijesu nastale u doba Nemanjića. Još u doba Vojislavljevića, u papskim bulama iz 1078. i 1089. godine pominju se odredbe koje upućuju da je tada bilo pravoslavnih eparhija u Crnoj Gori.
Zetska episkopija se formirala u manastiruVranjini, oko 1230. godine, kao dio Arhiepiskopije Žičke unutar Nemanjićke države. Međutim, to samo svjedoči da je bila državna vjera, a ne dominantno raspoloženje u narodu. Zapravo podatak da su Balšići, odmah po osamostaljenju Zete prihvatili katoličanstvo, govori o stvarnom stanju stvari na terenu.
Prve dvije crnogorske dinastije, Vojislavljevići i Balšići, bile su katoličke vjeroispovijesti. Kakav je bio status pravoslavlja u Duklji Vojislavljevića u 11. i 12. vijeku, tj. u Zeti Balšića nakon što su se sredinom 14. vijeka osamostalili od vlasti Nemanjića? Kada pravoslavlje postaje dominantna konfesija među stanovnicima srednjovjekovne Zete?
VUKOTIĆ: Već sam istakao da je u srednjevjekovnoj Duklji dominantan uticaj imalo zappadno hrišćanstvo. Ovo zbog toga što je ovom području bio snažan miks slovenskog i romanskog stanovništva i velikog uticaja iz Italije. Takođe, treba istaći da je prvu obnovu hrišćanstva nakon završetka procesa Velikih seoba, u Duklji izvršili monasi benediktinskog reda početkom IX vijeka.
Dugo vjekova oni su bili dominantni vjerski činilac na ovom prostoru i podigli su oko 12 manastira u Duklji. Zbog toga, i njihovog jakog uticaja u Zeti, i Balšići odmah po osamostaljenju uzimaju katoličanstvo.
Svakako bilo je tu dosta i političkih razloga, jer već u to doba Vizantija je bila dosta oslabljena, a Raška se bukvalno raspala. Tek od početka XV vijeka, uticajem Jelene Balšić, kćerke kneza Lazara Hrebeljanovića, ponovo se nameće pravoslavlje u Zeti.
<h2>Zetska episkopija nema nikakvog kontinuiteta sa episkopijom Nemanjića</h2>
Nakon propasti srednjevjekovne srpske države sredinom 15. vijeka, što se događa sa njenom pravoslavnom crkvom, posebno sa episkopijom u tadašnjoj Zeti? Da li se Mitropolija koju je Ivan Crnojević osnovao na Cetinju 1485. godine, smatrala nasljednicom pravoslavne episkopije iz vremena države Nemanjića ili je u pitanju bio početak novog crkvenog i državnog kontinuiteta?
VUKOTIĆ: Zajedno sa srpskom Despotovinom ukinuta je srpska patrijaršija, ionako nerugularno uspostavljena. Ipak, to ne znači da je bio i kraj pravoslavlja u Zeti. Dinastija Crnojevića imala je potrebu da stvori svoju crkvenu organizaciju. To se i desilo Vranjinskom poveljom 1455. godine, za vrijeme Stefanice Crnojevića.
Stvorena je Zetska episkopija, ponovo u manastiru Vranjini. Bila je to episkopija koja je odgovarala državi Crnojevića i bila je autokefalna u odnosu na bilo koje druge pravoslavne crkve. Ovo se vidi u činjenici da zetski mitropolit ne prihvata niti usvaja preporuke Vaseljenskog patrijarha. Tako da je sasvim jasno da nema nikakvog kontinuiteta sa episkopijom iz doba Nemanjića, jer je ta episkopija prestala da postoji nakon odlaska episkopa iz Manastira Sv. Mihaila na Prevlaci.
Nakon okupacije države Crnojevića, u kakvom je odnosu bila Cetinjska mitropolija sa pravoslavnim crkvama u Osmanskom carstvu?
VUKOTIĆ: Teško je govoriti o odnosu Crnogorske episkopije sa Vaseljenskom patrijaršijom nakon 1499. godine. Ono što je pouzdano jeste da je Crnogorska crkva nastavila da bude autokefalna i da se vladike biraju po volji naroda.
Vladike iz raznih plemena, tokom XVI i XVII vijeka imale su odnos sa osmanskim vlastima i znamo da je vladika Pahomije Komanski išao u Carigrad. Međutim, nema nikakvih dokaza da je Crnogorska crkva bila zavisna od Vaseljenske patrijaršije. Čak ni kad je Mehmed-paša Sokolović obnovio Pećku patrijaršiju, to nije imalo uticaja na Crnogorsku crkvu.
<h2>Pozivanje na srpstvo Petrovića samo pokazivanje nepoznavanja stvari toga doba</h2>
Mnoga crnogorska plemena u kojima je danas veoma jak kult Nemanjića, primila su pravoslavlje tek za vrijeme vlasti Osmanlija, tj. dugo nakon propasti srednjovjekovne Srbije. Možete li nam reći kako se pravoslavlje širilo među crnogorskim plemenima tokom osmanske vlasti i zašto je ova tema danas tabu u Crnoj Gori?&nbsp;
VUKOTIĆ: Što se tiče prostora Stare Crne Gore, na njenoj teritoriji je stalno djelovala Crnogorska crkva i pravoslavlje se nije dovodilo u pitanje tokom vjekova. Međutim, u brdskim plemenima stavr je bila značajno drugačija. Veliki broj njih je bio tokom XVI i XVII vijeka katoličke vjere.
Ma koliko se danas među njima gajila propaganda o nekom „čistom“ srpstvu i kultu sv. Save Nemanjića, to jednostavno nije utemeljeno u činjenicama. Tome najbolje svjedoči izvještaj barskog nadbiskupa Marina Bicija iz 1610. godine, koji izričito navodi da je u katoličku vjeru krstio stanovništvo Kuča, Pipera, Bratonožića, Bjelopavlića i drugih plemena.
U istom izvještaju stoji decidno da je krštavanje obavljeno do rijeke Zete, a da je odatle prema zapadu jurisdikcija „šizmatičkog“ episkopa sa Cetinja. Štaviše, Mlečani u XVII vijeku uspostavljaju funkciju guvernadura u Crnoj Gori, kao pravoslavnoj i u Kučima, kao katoličkom plemenu. Tek na kraju tog vijeka, vladika Ruvim III širi pravoslavlje i na Brda.
Brojni funkcioneri vlasti često zazivaju povratak tradicionalne iliti Crne Gore Petrovića, posebno insistirajući na srpskom identitetu mitropolita izove porodice. Na osnovu čega su crkveni poglavari iz ove porodice, od vladike Danila do vladike Njegoša, smatrali crnogorski narod dijelom srpstva? Da li su to bila narodna predanja ili neki drugi izvori?
VUKOTIĆ: Sasvim je apsurdno izvoditi teze da su vladike i gospodari Crne Gore bili išta drugo sem Crnogorci. To je proizvod propagande koja se širila za vrijeme Jugoslavije i na žalost još uvjek ima njenih poklonika. Pozivanje na srpstvo Petrovića je samo pokazivanje nepoznavanja stvari toga doba.
Srpstvo na koje se Petrovići referiraju odnosi se na crkveni položaj i naglašavanje nezavisnostiod Vaseljenske patrijaršije. Sa druge strane, Petrovići su vodili politiku, pod pritiskom Rusije, ujedinjenja balkanskih Slovena. U tom smislu, priča o srpstvu kao integralnom pojmu bila je uveliko iskorišćena za potrebe te politike.
Zašto se na srpskom porijeklu crnogorskog naroda insistiralo čak i za vrijeme vlasti Komunističke partije, uprkos naučnim dokazima o netačnosti te tvrdnje? Da li su takvi stavovi funkcionera Komunističke partije, uticali da ne pokrenu pitanje obnove autokefalije Crnogorske pravoslavne crkve, za razliku od njihovih kolega u Makedoniji?
VUKOTIĆ: Svakako da su uticali. Rukovodstvo Komunističke partije u Crnoj Gori kao da nije smjelo da se suprostavi uticaju Beograda. Posebno pogubno je bilo usvajanje ideje Milovana Đilasa o Crnogorcima kao „grani srpstva“. To je dosta zaustavilo procese stvaranja crnogorske samosvojnosti kao nacije, iako smo imali istorijsku priliku za to.
Za razliku od rukovodstva Makedonije koje je iskoristilo da stvori autokefalnu crkvu, crnogorsko je propuštilo da to uradi.
<h2>U obnovi autokofelnosti politika uvijek odlučujući faktor</h2>
Saopštenje ruske obavještajne službe o navodnoj namjeri Vaseljenske patrijaršije da dodijeli autokefalnost Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi, izazvalo je malu buru u regionu. Uprkos brzom demantu Vaseljenske patrijaršije, brojni crnogorski suverenisti nadaju se da tamo gdje ima dima ima i vatre. Kako danas vidite projekat obnove Crnogorske pravoslavne crkve? Može li se nadoknaditi vrijeme izgubljeno od 2006. do 2020. godine?
VUKOTIĆ: Moramo shvatiti da je obnova crkvene autokefalnosti dugotrajan proces i da zavisi od mnogo faktora. Najvažniji faktor je da postoji država i da je ta Crkva za njenu teritoriju.
Ipak, politika je uvijek odlučujući faktor i Vaseljenska patrijaršija će uvijek vagati političke prilike i uskladiti svoje interese sa situacijom na terenu. Mi smo zaista izgubili dosta vremena, od 2006. godine, ali neke okolnosti nam i nijesu išle na ruku.
<h2>Suzbijanje djelovanja crkve Srbije primarni zadatak države</h2>
Da li se Crna Gora može uspostaviti kao iole stabilna i moderna država dok u Cetinjskom manastiru stoluje Joanikije Mićović koji ne priznaje pravo više od 40 odsto građane ove zemlje na crnogorsko nacionalno opredjeljenje?&nbsp;
VUKOTIĆ: Država je Ustavom odvojena od države i to joj daje snagu da se modernizuje i bira svoj put napretka. Ipak, Crkva ima veliku moć u društvu, u crnogorskom veću nego što bi trebalo, pa je zbog toga važan faktor u državi.
Kod nas u Crnoj Gori, Crkva Srbije postavlja se kao peta kolona u odnosu na državu i radi na njenom rušenju i to joj daje negativnu konotaciju u društvu. Samim tim, suzbijanje djelovanja Crkve Srbije je primarni zadatak države, jer to je način njenog opstanka. Nijedno društvo ne može opstati ukoliko stalno ima opstrukcije na svom putu.
Kratkim pregledom sajtova dvije sprske mitropolije u Crnoj Gori, jasno se na osnovu fotografija sa liturgija i drugih crkvenih okupljanja može zaključiti o velikoj popularnosti koju uživaju. Kako smatrate da će uticaj crkve Srbije uticati na razvoj crnogorskog društva u neposrednoj budućnosti, posebno s obzirom na nedavne najave Joanikija Mićovića o uvođenju vjeronauka u državnim školama?
VUKOTIĆ: Jačanje moći crkve nikada nije bilo blagotvorno za neko društvo. Nažalost, danas u svijetu vidimo retrogradne tendencije, koje ne prepoznaju ove opasnosti. Na tom talasu jašu i čelnici Crkve Srbije u Crnoj Gori.
Međutim, ovdje je posebno opasno, jer Crkva Srbije djeluje destruktivno po crnogorsko društvo i državu. Te inicijative, poput uvođenja vjeronauke u škole, suprotne su sekularnoj osnovi našega društva, a naročito su opasne jer se time ostavlja prostor za nesmetano indoktriniranje omladine. Jedino nesposobna država nije u stanju da se suprostavi ovim pogubnim namjerama.

Vukotić: Jedino se nesposobna država ne može se suprostaviti pogubnim namjerama Crkve Srbije

Kolumne

Manitovac na Sastavcima

Politika

DPS: Neka potpišu našu inicijativu i imaju partnera za smjenu Vraneša

Hronika

Mijajlović i dalje nema dostojan boravak u UIKS-u

Društvo

Crnogorski forum pisao patrijarhu Vartolomeju: Autokefalnost CPC istorijska i kanonska činjenica

Ukrajina optužuje Rusiju za ratni zločin poslije napada na vojnu bolnicu

Tagovi

Putevi mokri i klizavi, vidljivost smanjena

Za radove i projekte SPC opredijeljeno 250.000 eura

Dizdarević: Demokrate urušile sektor bezbjednosti, građani se ne osjećaju sigurno, bez DPS-a nema nove, stabilne i evropske vlade

Vukotić: Jedino se nesposobna država ne može se suprostaviti pogubnim namjerama Crkve Srbije

Programska šema

PRATITE TVe UŽIVO