RSE: Kraj mađarske pomoći za Srpsku, nova vlast stopirala program koji su dogovorili Orban i Dodik
Mađarska vlada obustavila je finansiranje programa subvencionisane nabavke poljoprivredne mehanizacije za poljoprivrednike iz Republike Srpske, koji je bio dio paketa pomoći vrijednog 100 miliona eura najavljenog 2022. godine u saradnji tadašnjeg premijera Mađarske Viktora Orbana i lidera SNSD Milorada Dodika, prenosi Radio Slobodna Evropa.
Kako se navodi, fondacija za održivi razvoj "Progressus", preko koje je program sprovođen, saopštila je 16. oktobra da obustavlja realizaciju javnog poziva za 2026. godinu, nakon što je nova mađarska vlada zaustavila finansiranje.
Na javni poziv, otvoren 13. marta i zatvoren pet dana kasnije zbog velikog interesovanja, stigle su 1.025 prijave poljoprivrednika iz Republike Srpske i Brčko distrikta BiH. Poljoprivrednici su mogli da očekuju subvencije od 2.500 do 25.000 eura.
Prema podacima Fondacije Progressus, u prethodna dva ciklusa programa, 2022. i 2023. godine, odobreno je ukupno 1.959 projekata, a iz mađarskog budžeta isplaćeno je više od 28 miliona eura. Poljoprivrednici su uložili dodatnih 12,9 miliona eura sopstvenog novca.
Korisnici nisu dobijali novac neposredno, već su mogli da kupuju isključivo mehanizaciju, opremu i alate proizvedene u Mađarskoj, uz obavezno sopstveno učešće od najmanje 30 odsto vrijednosti investicije i plaćanje poreza na dodatu vrijednost od 17 odsto.
Profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić ocijenio je da je upitno da li se takav model može smatrati klasičnom bespovratnom razvojnom pomoći, budući da je istovremeno predstavljao instrument podsticanja prodaje mađarskih proizvoda.
"Koristi mogu imati i kupac i prodavac, ali to nije klasičan model grantova ili subvencija", rekao je Čavalić za RSE.
Poljoprivrednici iz Republike Srpske razočarani su obustavom programa. Slaviša Simojlović iz Bijeljine, koji je planirao da za novu mehanizaciju izdvoji oko 8.000 evra sopstvenog novca, rekao je da očekuje povraćaj uloženih sredstava, dok je predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača RS Stojan Marinković ocijenio da je podrška bila značajna za poljoprivrednike.
Radio Slobodna Evropa navodi da nije dobio odgovore mađarske vlade, Fondacije Progressus, njenih partnera iz Budimpešte, niti Vlade i Ministarstva poljoprivrede Republike Srpske o razlozima obustave programa, mogućnosti njegovog nastavka i sudbini preostalih sredstava iz najavljenog paketa od 100 miliona eura.
Saradnja Orbana i Dodika obuhvatala je i političku podršku Budimpešte rukovodstvu Republike Srpske, kao i finansijske aranžmane, među kojima je kredit od oko 126 miliona eura koji je RS 2022. godine dobila preko mađarske državne Izvozno-uvozne banke.