Srbija prekršila evropske konvencije zabranom protesta srpsko-kineskog udruženja
Srbija je prekršila Evropsku konvenciju o ljudskim pravima odlukom da zabrani protest srpsko-kineskom udruženju tokom posjete kineskog predsjednika Sija Đinpinga 2016. godine, presudio je Evropski sud za ljudska prava.
U odluci objavljenoj 2. juna, Sud je ocijenio da je Srbija prekršila pravo na slobodu okupljanja i udruživanja zabranom skupa koji je Srpsko-kinesko društvo prijateljstva FDH pokušalo da organizuje u znak protesta protiv progona pripadnika pokreta Falun Gong u Kini.
Falun Gong, grupa koja promoviše budističku školu meditacije, već 25 godina nalazi se na meti progona kineskih vlasti.
Prema ocjeni Evropskog suda za ljudska prava, Srbija je prekršila član 11 (sloboda okupljanja i udruživanja) i član 13 (pravo na djelotvoran pravni lijek) Evropske konvencije o ljudskim pravima.
Srpsko-kinesko društvo prijateljstva FDH podnijelo je policiji prijave za tri skupa, planirana za 17. i 18. jun u Beogradu tokom posjete kineskog predsjednika.
U sva tri slučaja vlasti su primijenile odredbe Zakona o javnom okupljanju, koje predviđaju da javni skup nije dozvoljen ukoliko postoji prijetnja javnoj ili nacionalnoj bezbjednosti.
Vlasti su obrazložile da se tokom posjete kineskog predsjednika očekuje prisustvo „značajnog broja kineskih državljana“ koji podržavaju kinesko rukovodstvo, te da postoji rizik od sukoba koji bi mogao ugroziti javnu bezbjednost i imovinu.
Pozivajući se na član 11 Konvencije, podnosilac predstavke tvrdio je da je zvanična procjena prijetnje javnoj bezbjednosti bila zasnovana isključivo na pretpostavkama, te da čak i mogućnost kontrademonstracija nije predstavljala dovoljan razlog za zabranu mirnog protesta.
Pozivajući se na član 13 Konvencije, podnosilac predstavke naveo je da postupci sudske kontrole pred upravnim sudovima, kao i postupak po ustavnoj žalbi, nijesu predstavljali djelotvorna pravna sredstva za zaštitu njegovih prava.
U saopštenju se navodi da Evropski sud za ljudska prava nije dosudio naknadu štete jer „podnosilac predstavke nije podnio zahtjev za pravično zadovoljenje (naknadu štete)“.
Presuda kao satisfakcija
Dejan Marković iz Društva srpsko-kineskog prijateljstva FDH kazao je za Radio Slobodna Evropa (RSE) da presuda Evropskog suda predstavlja značajnu satisfakciju za aktiviste Falun Gonga u Srbiji.
- Nijesmo podnijeli zahtjev za odštetu jer je naš cilj bio da se ovom presudom u Srbiji ubuduće omoguće aktivnosti i skupovi koji se odnose na ljudska prava u Kini. Ostaje da se vidi hoće li se to dogoditi i kako će Ministarstvo unutrašnjih poslova ubuduće reagovati - rekao je Marković.
Prema njegovim riječima, nadležni organi zabranjuju okupljanja aktivistima njegovog udruženja još od 2014. godine. Dodao je da su tokom posljednjih 12 godina podnijeli petnaestak zahtjeva za odobrenje javnih okupljanja, ali da su svi odbijeni.
- Automatski se zabranjuje sve što je povezano sa skupovima koji se tiču ljudskih prava u Kini. Obrazloženja su uvijek ista – ugrožavanje bezbjednosti, jer bi se na drugoj strani mogli okupiti podržavaoci Komunističke partije Kine - kazao je Marković.
Hapšenja aktivista
Osim zabrana okupljanja, srpske vlasti su u više navrata privodile aktiviste Falun Gonga tokom posjeta kineskog predsjednika.
U maju 2024. godine, tokom posjete Sija Đinpinga Srbiji, uhapšeno je šest aktivista i još dvije osobe koje su sa njima u srodstvu.
Kako se navodi u rješenju koje je izdala Služba za borbu protiv terorizma Uprave kriminalističke policije, a u koje je Radio Slobodna Evropa imao uvid, razlog zadržavanja bila je sumnja da bi mogli „ugroziti sigurnost lica pod međunarodnom zaštitom ozbiljnom prijetnjom“.
Sličan slučaj dogodio se deset godina ranije. Jedanaest aktivista Falun Gonga uhapšeno je u Beogradu 2014. godine, uoči Samita Kina–Centralna i Istočna Evropa, nakon čega su deportovani iz Srbije.
Aktivisti su tada naveli da su privedeni zbog namjere da mirnim protestom skrenu pažnju na stanje ljudskih prava u Kini i na, kako su tvrdili, nezakonita hapšenja svojih pristalica.
Taj slučaj dospio je i pred najvišu pravnu instancu u zemlji – Ustavni sud Srbije, koji je u avgustu 2021. godine presudio u korist aktivista Falun Gonga.
Ustavni sud ocijenio je da je policija nezakonito zadržala mirne demonstrante i utvrdio da je došlo do povrede prava na slobodu i bezbjednost.