EU strahuje od izbjeglica iz Libana, apeluje na Izrael

Evropske sile upozorile su Izrael na posljedice moguće kopnene ofanzive u Libanu i to u trenutku kada je izraelska vojska priznala da sprovodi „ograničene i ciljane kopnene operacije“ na jugu Libana protiv Hezbolaha, iranskim novcem potpomognute milicije i političke grupe.

- Opsežna izraelska kopnena ofanziva imala bi razorne humanitarne posledice, mogla bi da dovede do dugotrajnog sukoba i mora se spriječiti - stoji u izjavi lidera Francuske, Njemačke, Italije, Velike Britanije i Kanade.

Liban je obuzet strahom da bi ograničena prodiranja usmjerena na „ključna Hezbolahova uporišta“, kako je to formulisala izraelska vojska, mogla da eskaliraju u invaziju na južni Liban, područje kojim Hezbolah dominira.

U ponedjeljak je libanski parlament produžio svoj mandat za dve godine. Izbori, prvobitno zakazani za maj ove godine, odloženi su jer je parlament ocijenio da je nerealno organizovati ih u ratnim uslovima i u vrijeme masovnog raseljavanja.

Prije dvije nedjelje, kada su SAD i Izrael počeli da bombarduju Iran, Hezbolah je otvorio artiljerijsku vatru na Izrael u znak osvete za ubistvo iranskog vrhovnog vođe, ajatolaha Alija Hamneija – i  to uprkos pozivima libanske vlade da se zemlja ne umiješa u američko-izraelski rat sa Iranom.

Evropski lideri pozivali su na razoružavanje Hezbolaha. Sada se strahuje od ogromnih humanitarnih posledica unutar Libana i mogućeg uticaja na Evropu u slučaju izraelske invazije. Zemlja se, osim toga, već godinama muči sa ekonomskom krizom.

Kakvi su, dakle, strahovi evropskih čelnika i kakve poluge imaju za okončanje sukoba?

- Čuli smo niz evropskih izjava kojima se Izraelci mole da ne eskaliraju i ne šire ofanzivu, bilo u Libanu, Gazi ili drugde. No to nikada ne preraste u mnogo više od ljubaznog zahtjeva - kaže za Dojče vele Žilijen Barns-Dejsi, direktor programa za Bliski istok i Sjevernu Afriku pri trustu mozgova Evropski savjet za spoljne odnose (ECFR).

Evropska unija šalje pomoć Libanu, ali ima ograničene mogućnosti da zaustavi sukobe između Hezbolaha i Izraela.

„Pitanje migracija“

Najveća briga evropskih lidera je širenje sukoba na Bliskom istoku i nestabilnost koju bi to donijelo – uključujući raseljavanje iz Libana i povećanje migracija ka Evropi.

- Postoji opravdana bojazan da je ovo upravo ona vrsta situacije koja tera sve više ljudi s Bliskog istoka da bježe iz regiona i kreću ka Evropi - rekao je Barns-Dejsi.

Povećana je i mogućnost međuvjerskih sukoba unutar Libana. Većina raseljenih iz napadnutih libanskih područja su šiiti koji traže utočište u djelovima gdje preovlađuju suniti i hrišćani. Raseljeni šiiti sve se više doživljavaju kao prijetnja: Hezbolah je šiitska milicija, a prisustvo ljudi koji bi mogli biti doživljeni kao njihove pristalice, zajednice čini potencijalnom metom izraelskih napada.

- Izraelska vojska govori o mogućem napredovanju sve do reke Litani i depopulacije tog područja - kaže Barns-Dejsi govoreći o južnom Libanu. 

- Postoji rizik da to podstakne unutrašnje sukobe u Libanu i suprotstavi različite zajednice. Uz to se i Sirija, sa svim svojim problemima, graniči s Libanom. Svi ti faktori zajedno veoma su zabrinjavajući za Evropu, koja ima na umu i pitanje migracija - dodao je on.

Postoji i rizik za mirovne snage stacionirane na jugu Libana. Posmatrači Privremenih snaga UN u Libanu (UNIFIL) povremeno su i sami bili mete u sukobima između Izraela i Hezbolaha, a djeluju i na područjima s kojih je Izrael zatražio evakuaciju civila.

- Neprihvatljivo je da mirovni vojnici koji obavljaju zadatke naložene od Savjeta bezbjednosti UN budu meta napada - saopštio je UNIFIL 6. marta, dva dana nakon što je pozvao obje strane na uzdržanost.

Evropske ekonomske poluge prema Izraelu

Stručnjaci kažu da stvarna poluga evropskih vlada nad Izraelom leži u ekonomskim vezama. Može li EU djelimično da suspenduje Sporazum o pridruživanju EU–Izrael i da oživi rasprave o trgovinskim ograničenjima prema Izraelu koje je razmatrao kako bi zaustavila njegova vojnu kampanju u Gazi 2025. godine?

- Ključna karta koju Evropljani nisu bili voljni da odigraju u posljednje dvije godine kada je riječ o Izraelu jeste ekonomska karta. Evropska unija je najveći trgovinski partner Izraela, a Evropa nikada nije bila voljna da to stavi na sto. Mislim da bi Evropljani, ako žele ozbiljno da pritisnu Izrael da ne širi ofanzivu, morali da razmišljaju o materijalnom pritisku – o političkim i ekonomskim koracima kojima bi se zemlja osetila pritisnutom i međunarodno izolovanom zbog nastavka takve ofanzive - kaže Barns-Dejsi.

Šta EU čini za Liban

Portparol EU nedavno je istakao ozbiljnost humanitarne krize koja se odvija u Libanu i naveo da je već raseljeno do 900.000 libanskih građana.

Evropska unija je obećala da će poslati pomoć Libanu nakon što su porodice pobjegle iz svojih domova u djelovima zemlje kojima dominira Hezbolah, uključujući Dahije, predgrađe Bejruta. Prva pošiljka potrepština već je stigla u Bejrut iz Kopenhagena.

- Isporučeni su materijali za pomoć – medicinska oprema, materijal za skloništa, oprema za rekreaciju djece - rekla je portparolka EU, Eva Hrničirova.

Evropska unija je dodijelila paket pomoći od sto miliona eura za rješavanje raseljavanja libanskog stanovništva i sarađuje s pouzdanim partnerima na terenu poput UNICEF-a.

- Narod Libana može da računa na Evropsku uniju - naglašava Hadža Lahbib, komesarka EU za jednakost, pripravnost i upravljanje krizama.

1. Ali, svaka podrška bila bi ograničena na humanitarnu pomoć. Francuska, Njemačka, Italija i Velika Britanija izrazile su duboku zabrinutost zbog eskalacije sukoba i pozvale na „smisleni angažman izraelskih i libanskih predstavnika radi pregovaranja o održivom političkom rješenju“ – ne navodeći pritom nikakvu konkretnu strategiju kako bi do tih pregovora moglo da dođe.