Kentera: Članstvo u EU ne smije biti projekat jedne vlade nego državni prioritet iznad dnevnih političkih sukoba, Matušić: Veličanje ratnih zločinaca i negacija genocida ne mogu biti evropske vrijednosti

Crna Gora je članstvom u NATO izabrala svoj bezbjednosni okvir, a sada mora da dovrši drugi dio svog strateškog opredjeljenja - članstvo u Evropskoj uniji, koje ne smije biti projekat jedne vlade, jedne partije ili jednog izbornog ciklusa, već državni prioritet iznad dnevnih političkih sukoba, poručio je predsjednik Atlantskog saveza Savo Kentera otvarajući 16. 2BS forum koji se danas održava u Budvi.

Kentera je kazao da evropska bezbjednost više ne može počivati na pretpostavci da će mir trajati sam od sebe i da se danas ne govori o hipotetičkim prijetnjama.

- Rat je ponovo u Evropi. Kritična infrastruktura je meta. Sajber napadi, sabotaže, dezinformacije i pokušaji političkog miješanja postali su instrumenti pritiska na demokratska društva. Ali ne želim da još jedno otvaranje ovog Foruma pretvorimo u spisak prijetnji. Znamo sa čim smo suočeni. Važnije je pitanje: imamo li odlučnosti da na to odgovorimo? - rekao je Kentera, navodeći da Evropi ne nedostaju ni resursi, ni institucije, ni saveznici, već da mora da pokaže sposobnost da zajedničku snagu pretvori u zajedničku odluku.

Prema njegovim riječima, evropske demokratije imaju pravo da se razlikuju.

- Raspravljaćemo o ekonomiji, migracijama, budžetima i unutrašnjoj politici. Ali ne smijemo dozvoliti da naše razlike postanu strateška prednost onima koji žele slabiju i podijeljenu Evropu. Jedinstvo nije zahtjev da svi mislimo isto. Jedinstvo je sposobnost da, uprkos razlikama, prepoznamo šta moramo zajedno da odbranimo. A to su bezbjednost naših građana, suverenitet naših država, sloboda naših društava i pravo Evrope da sama odlučuje o svojoj budućnosti - poručio je Kentera.

Kentera ističe da NATO ostaje temelj naše kolektivne odbrane, ali da se snaga Saveza ne mjeri samo izdvajanjima za odbranu, brojem aviona ili savremenim sistemima naoružanja. 

Kako je kazao, mjeri se i uvjerenjem svakog potencijalnog protivnika da će saveznici djelovati zajedno kada njihova bezbjednost bude ugrožena.

- NATO mora biti toliko snažan da niko nikada ne poželi i ne usudi se da testira njegovu odlučnost. Upravo zato ruske provokacije, sabotaže, sajber operacije i pokušaje destabilizacije ne možemo posmatrati kao izolovane incidente. Njihov efekat nije samo materijalna šteta. Njihov cilj je da testiraju naše institucije, naše jedinstvo i granice naše odlučnosti - naveo je prvi čovjek Atlantskog saveza.

Komentarišući situaciju u Francuskoj, Italiji i Albaniji, te proteste, nasilne sukobe i sve dublje društvene podjele, Kentera ističe da svako demokratsko društvo ima svoje probleme i da pravo građana da protestuju nikada ne smije biti dovedeno u pitanje.

- Ali bilo bi naivno vjerovati da su svi procesi koje danas posmatramo isključivo spontani i da ne postoje oni koji u evropskim krizama vide priliku za ostvarivanje sopstvenih strateških ciljeva - navodi Kentera.

Govoreći o Crnoj Gori, Kentera je kazao da, na prvi pogled, evropska bezbjednost i pristupanje jedne male države Evropskoj uniji mogu djelovati kao dva različita pitanja.

- U stvarnosti, ona su dio istog strateškog testa: može li Evropa svoje odluke da sprovede do kraja? Crna Gora je članstvom u NATO izabrala svoj bezbjednosni okvir. Sada mora da dovrši drugi dio svog strateškog opredjeljenja: članstvo u Evropskoj uniji. To ne smije biti projekat jedne vlade, jedne partije ili jednog izbornog ciklusa. To mora biti državni prioritet iznad dnevnih političkih sukoba - poručio je on.

Članstvo u EU, navodi Kentera, samo po sebi ne rješava sve naše probleme.

- Reformu institucija, vladavinu prava i odgovornost prema građanima niko neće obaviti umjesto nas. Ali upravo zato evropski put mora biti mjerilo našeg rada, a ne parola koju ponavljamo. Crna Gora mora pokazati da je spremna da ispuni obaveze. Evropska unija, sa svoje strane, mora pokazati da kredibilan proces proširenja zaista ima završnicu. Uspjeh Crne Gore bio bi mnogo više od uspjeha jedne države. Bio bi dokaz da evropska perspektiva Zapadnog Balkana nije samo obećanje, da se reforme isplate i da region ne mora ostati prostor trajnog geopolitičkog nadmetanja. I zato je naš evropski put pitanje bezbjednosti, stabilnosti i strateške dosljednosti. Ne smijemo ga žrtvovati zbog kratkoročnih političkih interesa, unutrašnjih podjela ili uticaja onih kojima odgovara da ostanemo u sivoj zoni - naveo je Kentera.

Članstvo u Evropskoj uniji, kaže Kentera, konačno moramo da prestanemo posmatrati kao politički cilj jedne vlade ili jedne generacije.

- To je naša obaveza prema onima koji dolaze poslije nas. Ne samo zbog evropskih integracija, već zbog države koju im ostavljamo. Države snažnih institucija, pravde, slobode i dostojanstvenog života. I koliko god izazovi pred nama bili različiti, odgovor na njih zahtijeva isto: odgovornost, jedinstvo i, prije svega, političku odlučnost. Zato više nemamo pravo da se krijemo iza novih analiza, novih strategija i novih obećanja. Jer najveća opasnost za Evropu nije samo snaga onih koji žele da je oslabe. Najveća opasnost je da mi, koji imamo snagu da jeodbranimo, ne pronađemo dovoljno odlučnosti da to i učinimo - zaključio je Kentera.

Neriješeno pitanje sa Slovenijom nije zaustavilo hrvatske integracije

Državni sekretar u Ministarstvu vanjskih i evropskih poslova Hrvatske Frano Matušić istakao je da podrška Crnoj Gori na njenom evropskom putu nije sporna, naglašavajući da nijedno pregovaračko poglavlje ne bi bilo zatvoreno bez podrške Hrvatske. Ipak, poručio je da se u ovoj završnoj fazi pregovora očekuje ispunjavanje preostalih obaveza i konkretnih uslova neophodnih za zatvaranje poglavlja.

- Ambicije Crne Gore su velike, ali je važno isporučiti rezultate predviđene pregovaračkim okvirom. Pregovarački proces je transformativan i od suštinskog značaja za usklađivanje države sa evropskim standardima i vrijednostima - rekao je Matušić na panelu „Efekat predvodnika: Crna Gora, proširenje EU i Zapadni Balkan“.

Govoreći o iskustvu Hrvatske, podsjetio je da su Sjeverna Makedonija i Hrvatska započele evropski put 2005. godine, dok je Hrvatska postala članica Evropske unije 2013. godine. Istakao je da ni neriješeno pitanje sa Slovenijom nije zaustavilo hrvatske evropske integracije, već je bilo neophodno pronaći rješenje za taj problem.

Ukazao je i na to da Sjeverna Makedonija još nije otvorila pregovaračka poglavlja, između ostalog zbog ustavnih promjena koje su se od nje zahtijevale, uključujući i unošenje bugarske nacionalne manjine u Ustav, koje se danas traži od Sjeverne Makedonije.

Prema njegovim riječima, iskustvo Hrvatske pokazuje koliko je važno postići konsenzus o ključnim pitanjima evropskih integracija. Naglasio je da negiranje genocida i veličanje ratnih zločinaca ne mogu biti u skladu sa evropskim vrijednostima te da je neophodno postojanje jasnog konsenzusa o temeljnim evropskim principima.

- Bitno je imati konsenzus oko stvari koje su važne za EU: ne može veličanje ratnog zločinca ili negacija genocida biti evropska vrijednost - rekao je Matušić.

Prepoznatljiva uloga

Predsjednik opštine Budva Nikola Jovanović podsjetio je da se ovogodišnji Forum održava u godini kada Atlantski savez Crne Gore obilježava dvadeset godina rada, tokom kojih je, kako je rekao, svojim djelovanjem pratio najvažnije etape evropskog i evroatlantskog puta naše države i doprinosio boljem razumijevanju političkih i bezbjednosnih pitanja koja su bila od posebnog značaja za Crnu Goru.

- Dvije decenije predstavljaju dovoljno dug period da se sagledaju promjene koje su obilježile Crnu Goru, region i međunarodne odnose. Atlantski savez je tokom tog perioda izgradio prepoznatljivu ulogu u javnom dijalogu o bezbjednosti i evropskim integracijama, dajući doprinos afirmaciji evropskog i evroatlantskog opredjeljenja Crne Gore - naveo je Jovanović.

Govoreći o evropskoj budućnosti Crne Gore, Jovanović je ocijenio da se radi o procesu koji je tokom prethodnih decenija oblikovao njene najvažnije spoljnopolitičke odluke i odredio pravac njenog institucionalnog i društvenog razvoja, te da unutrašnje razlike ne smiju dovesti u pitanje ciljeve od trajnog interesa za državu.

- Evropska perspektiva Crne Gore danas se odvija u međunarodnim okolnostima koje su znatno složenije od onih u kojima je započet proces integracija. Rat u Ukrajini, promjene u odnosima velikih sila i sve izraženiji bezbjednosni izazovi postavili su pred evropske države pitanja koja zahtijevaju ozbiljne političke odluke i dugoročnu odgovornost. U takvim okolnostima posebno je važno da Crna Gora sačuva kontinuitet svojih strateških opredjeljenja i da unutrašnje političke razlike ne dovedu u pitanje ciljeve od trajnog interesa za državu i njene građane - istakao je prvi čovjek opštine Budva.

Zapadni Balkan je, smatra Jovanović, tokom prethodnih decenija imao dovoljno iskustava koja nas podsjećaju koliko politička stabilnost i bezbjednost mogu biti osjetljive i koliko je važno da budućnost regiona bude zasnovana na odgovornim odnosima među državama, međusobnom uvažavanju i jasnoj evropskoj perspektivi.

- To Be Secure Forum je tokom šesnaest izdanja izgradio kontinuitet takvog dijaloga, omogućavajući da se o složenim pitanjima međunarodnih odnosa razgovara otvoreno i argumentovano, uz ozbiljno sagledavanje političkih i bezbjednosnih izazova sa kojima se suočavaju Crna Gora i naš region - poručio je Jovanović otvarajući Forum.

Ulazak Crne Gore važan i za EU

Bivši predsjednik Vlade Crne Gore Igor Lukšić ocijenio je da je ulazak Crne Gore u Evropsku uniju važan ne samo za našu zemlju već i za samu Uniju, jer bi predstavljao snažnu poruku da je politika proširenja i dalje ostvariva i da Zapadni Balkan ima evropsku perspektivu.

- Kada govorimo o proširenju, obično se postavlja pitanje šta Evropska unija dobija prijemom novih članica. Razlozi za proširenje najčešće se odnose na teritoriju, stanovništvo i resurse. Nijesam siguran u koju bismo od tih kategorija svrstali Crnu Goru, kao malu zemlju, ali je izvjesno da bi njen ulazak bio veoma važan za Evropsku uniju - kazao je Lukšić.

Prema njegovim riječima, članstvo Crne Gore poslalo bi snažnu poruku o tome da je proširenje moguće, što bi ohrabrilo i druge zemlje regiona koje teže članstvu u EU. Zato je, kaže on, važno da se taj proces nastavi i završi što je prije moguće, iako je teško predvidjeti kako će izgledati njegova formalizacija.

Govoreći o položaju Evropske unije u međunarodnim odnosima, Lukšić je ukazao na izazove koji se odnose na njenu konkurentnost, ekonomski potencijal i sposobnost da odgovori na promjene u globalnom okruženju. Istakao je da je EU danas manja nego prije deset godina te da prijem Crne Gore ne bi mogao da nadomjesti sve posljedice izlaska Ujedinjenog Kraljevstva iz Unije. On je, međutim, naglasio da je pitanje konkurentnosti jedno od ključnih za budućnost EU, posebno u poređenju sa Sjedinjenim Američkim Državama, te da proširenje može doprinijeti širenju baze talenata, resursa i ekonomskih mogućnosti, ali i promjeni dinamike unutar Unije.

Lukšić je ocijenio da se u evropskim raspravama o proširenju sve više izdvaja bezbjednosna perspektiva, slična onoj koja je bila prisutna u periodu pristupanja Crne Gore NATO-u.

- Danas dominira bezbjednosni pristup, što znači da se na izazove sa kojima se suočavamo mora odgovoriti na adekvatan način - poručio je Lukšić, dodajući da bi pristupanje Crne Gore bilo važno za promjenu dinamike i narativa, te da to treba da dominira finalnim procesom proširenja.

Proširenje EU se neće desiti sa Crnom Gorom koja nije spremna za to,

Nacionalni koordinator za Zapadni Balkan u Ministarstvu vanjskih i evropskih poslova Slovenije Peter Grk ocijenio je da Evropska unija još nije spremna za proširenje, ali da je spremna na proširenje sa Crnom Gorom.

- Dozvolite mi da to malo pojasnim. Mislim da je ovo svojevrsna evropska dilema. Upravo zbog toga smo izgradili tako složenu i razvijenu infrastrukturu Evropske unije. Živimo u veoma nestabilnom svijetu. Cjelokupni multilateralni sistem je pod pritiskom. Ponovo imamo rat na evropskom tlu, rusku agresiju na Ukrajinu, dok se Evropska unija i dalje suočava s brojnim unutrašnjim pitanjima. To je sasvim razumljivo, jer je za njihovo rješavanje potrebno vrijeme. Kada 27 država treba da postigne dogovor o određenim pitanjima, jasno je da taj proces zahtijeva vrijeme - kazao je Grk.

Govoreći o politici proširenja, Grk je istakao da je Evropska unija tokom posljednje dvije decenije nastojala da to pitanje zadrži na dnevnom redu, uprkos brojnim izazovima.

Prema njegovim riječima, promjene u međunarodnom okruženju dodatno su učvrstile svijest o potrebi konsolidacije evropskog projekta.

- Ako to ne učinimo, nećemo daleko stići. Naći ćemo se između suprotstavljenih interesa velikih sila, a to je situacija koju treba da izbjegnemo - poručio je Grk.

On je ocijenio da se proširenje, kao jedan od najvažnijih instrumenata za očuvanje mira i stabilnosti u Evropi, ponovo vraća u fokus Evropske unije. Ipak, kako je naveo, brojna pitanja u vezi sa budućim funkcionisanjem Unije ostaju otvorena. Među njima su i institucionalne promjene koje bi bile neophodne da bi EU mogla efikasno da funkcioniše sa 34 ili 35 država članica, kao i način na koji bi se u taj proces uklopilo članstvo Ukrajine i drugih zemalja kandidata.

- Unutar Evropske unije u toku je svojevrsno preispitivanje načina na koji treba nastaviti dalje. Taj proces je tek počeo i još nemamo konkretne odgovore - kazao je Grk.

Dodao je da je Evropska komisija pripremila dokumente koji se bave institucionalnim promjenama potrebnim da bi Unija bila spremna za proširenje, ali da su mnoga od tih pitanja veoma složena, posebno u slučaju prijema većeg broja novih članica. Grk je istakao da će za pronalaženje odgovora na ove izazove biti potrebno vrijeme, ističući da je riječ o pitanjima koja zahtijevaju ozbiljnu raspravu i dogovor među državama članicama.

- Proširenje EU se neće desiti sa Crnom Gorom koja nije spremna za to, već Crna Gora treba da uradi sve da bude spremna da bi se proširenje desilo - ocijenio je Grk.

Sa ovog panela je poručeno da Crna Gora mora ispuniti preostale obaveze i pokazati spremnost za članstvo, dok bi njen ulazak u Evropsku uniju bio važna poruka da je proširenje moguće i da Zapadni Balkan ima evropsku perspektivu.

Učesnici panela ocijenili su da proširenje predstavlja važan instrument za očuvanje mira, stabilnosti i bezbjednosti u Evropi, ali i da put ka članstvu zahtijeva konkretne rezultate, institucionalne reforme i dosljedno poštovanje evropskih vrijednosti.

Dok se Evropska unija suočava s pitanjima sopstvene spremnosti za prijem novih članica, Crna Gora, poručili su učesnici, mora ispuniti obaveze iz pregovaračkog procesa, uz jasan konsenzus o temeljnim evropskim principima, uključujući odbacivanje negiranja genocida i veličanja ratnih zločinaca.

Ovogodišnji Forum pod nazivom „Decenija rezultata: Crna Gora i Zapadni Balkan u novoj bezbjednosnoj eri Evrope“, koji se održava u godini kada Atlantski savez obilježava 20 godina rada, otvoriće prostor za dijalog o ključnim izazovima evropske i regionalne bezbjednosti, budućnosti evroatlantske saradnje i konkretnim koracima potrebnim za jačanje otpornosti demokratskih društava.