Istekao četvrti rok za ispunjavanje reformi u okviru Plana rasta, Evropska komisija čeka procjenu

Posljednji dan prošlog mjeseca bio je krajnji rok u okviru četvrtog izvještajnog perioda za zemlje Zapadnog Balkana da ispune reforme predviđene Planom rasta.

Partneri imaju rok do 15. jula da dostave izvještaje o sprovedenim reformskim koracima.

Evropska komisija će potom procijeniti njihovu realizaciju i donijeti odluku o odgovarajućim isplatama.

Međutim, zvaničnici Evropske komisije naglašavaju da se sredstva isplaćuju isključivo nakon procjene da su reforme iz reformskih agendi pojedinačnih zemalja zaista sprovedene.

Portparol Evropske komisije Gijom Mersije rekao je za Radio Slobodna Evropa (RSE) da je Instrument za reforme i rast zasnovan na učinku i da se sredstva isplaćuju tek nakon što reforme budu u potpunosti sprovedene.

- Već bilježimo značajan napredak: 78 odsto reformi u prva tri kruga izvještavanja pokazuje ili potpuni uspjeh ili makar određeni napredak, dok je samo 22 odsto reformi zaustavljeno - dodao je briselski portparol.

Finansijska sredstva iz Plana rasta vremenski su ograničena

Ukoliko zemlje korisnice ne ispune uslove, odnosno ne sprovedu reforme predviđene reformskim agendama, Evropska komisija ima pravo da zadrži sredstva namijenjena tim reformskim koracima.

U skladu sa Uredbom o Instrumentu za reforme i rast, kada uslov za isplatu nije ispunjen u indikativnom roku predviđenom Reformskom agendom, Komisija može zadržati dio ili sva sredstva koja odgovaraju tom uslovu, potvrdio je Mersije.

Ta sredstva, u skladu sa pravilima Plana rasta, mogu biti preraspodijeljena zemljama koje ostvaruju bolje rezultate u sprovođenju reformi.

Prema riječima Mersijea, zemlje korisnice imaju godinu dana da ispune uslove prije nego što sredstva budu preraspodijeljena.

Kraj grejs perioda

Pored toga, 30. jun 2026. označio je istek takozvanog grejs perioda koji je Evropska komisija odobrila za reformske korake koji su prvobitno trebalo da budu završeni sredinom 2025. godine.

Za reformske korake čiji su rokovi bili kraj 2024. i kraj 2025. godine, odgovarajući grejs periodi ističu kasnije tokom 2026. godine.

Kako je naglašeno u Uredbi, kada reformski koraci nijesu ispunjeni ni nakon isteka grejs perioda, odgovarajuća sredstva mogu biti preraspodijeljena ostalim korisnicima. Kada je riječ o koracima čiji je rok bio 30. jun 2026. godine, Komisija će sada sprovesti sveobuhvatnu i objektivnu procjenu svih korisnika, naveo je portparol Evropske komisije.

On je u ime Evropske komisije pozvao zemlje regiona da intenziviraju napore kako bi reforme bile sprovedene na vrijeme prije narednih izvještajnih perioda.

Reforme moraju ostati prioritet za korisnike kako bi u najvećoj mjeri iskoristili mogućnosti koje pruža Plan rasta, poručio je Mersije.

Koliko su do sada dobile zemlje Zapadnog Balkana

Albanija, Crna Gora i Sjeverna Makedonija smatraju se najnaprednijim državama u sprovođenju reformskih agendi.

Prema zvaničnim podacima Evropske komisije, Albanija je u prva tri ciklusa sprovela 33 reformska koraka i iz Plana rasta do sada dobila više od 212 miliona eura.

Crna Gora sprovela je 32 reformska koraka, za šta joj je isplaćeno gotovo 90 miliona eura.

Sjeverna Makedonija dobila je više od 142 miliona eura nakon što je ispunila 22 reformska koraka.

Srbija je tokom prva tri izvještajna perioda sprovela tri reformska koraka, na osnovu kojih je Evropska komisija odobrila isplatu više od 167 miliona eura.

Kosovo do sada nije sprovelo nijedan reformski korak, pa je primilo samo sredstva iz predfinansiranja – više od 61 milion eura, što predstavlja sedam odsto ukupnog iznosa namijenjenog toj zemlji.

Bosna i Hercegovina nalazi se u najtežoj poziciji. Ne samo da nije dobila nijedan euro iz Plana rasta, već je prošle godine izgubila 108 miliona eura zbog kašnjenja u dostavljanju svoje Reformske agende.

Koliko je sredstava namijenjeno svakoj zemlji

Ukupan budžet Plana rasta Evropske unije za Zapadni Balkan iznosi šest milijardi eura za period 2024–2027.

Od toga su dvije milijarde bespovratna sredstva, dok četiri milijarde čine povoljni krediti.

Sredstva su raspodijeljena prema dva osnovna kriterijuma – broju stanovnika i bruto domaćem proizvodu po glavi stanovnika.

Evropska komisija kombinovala je ove pokazatelje kako bi utvrdila proporcionalni ključ raspodjele među šest korisnica, vodeći računa da veće zemlje dobiju veći ukupni iznos, uz uvažavanje njihovih ekonomskih potreba.

U skladu s tim kriterijumima, Srbiji je namijenjeno 1,58 milijardi eura, Bosni i Hercegovini 976,6 miliona eura, Albaniji 922,1 milion eura, Kosovu 882,6 miliona eura, Sjevernoj Makedoniji 750,4 miliona eura, a Crnoj Gori 383,5 miliona eura.