Bilateralni odnosi Italije i Crna Gora pred završnicu pregovora sa EU: Blizak partner - fragmentirana podrška
Italija je geografski najbliži veliki partner Crne Gore u Evropskoj uniji i jedan od najdosljednijih zagovornika proširenja EU na Zapadni Balkan. Ipak, bilateralna saradnja ostaje fragmentirana kroz odvojene diplomatske, bezbjednosne, ekonomske i pristupne instrumente, ukazuje analiza “Italija i Crna Gora: bilateralna saradnja i pristupanje Crne Gore Evropskoj uniji”, koju je objavio Institut za međunarodne poslove (IAI) iz Rima.
Autorka analize je Sara Čabarkapa, koordinatorka programa Aktivno građanstvo u Centru za građansko obrazovanje (CGO) i stipendistkinja zajedničkog programa IAI-ja i Fondacije za otvoreno društvo za Zapadni Balkan.
- Crna Gora ulazi u završnu fazu pregovora o članstvu u EU. Do juna 2026. godine otvorena su sva 33 pregovaračka poglavlja, od kojih je 16 privremeno zatvoreno, uz ambiciozan cilj Vlade da pregovore zaključi do kraja godine. U aprilu 2026. formirana je i ad hoc radna grupa za izradu nacrta pristupnog ugovora, čime proces ulazi u fazu finalizacije pravnih i tehničkih aspekata članstva. U tom kontekstu, koordinisana podrška Italije dobija na značaju, posebno u sve užem političkom prostoru za proširenje EU - saopšteno je iz CGO.
U analizi je konstatovano da interes Italije prevazilazi načelnu podršku proširenju i usmjeren je na kvalitet i održivost reformi u Crnoj Gori.
- To je naročito vidljivo u oblastima u kojima italijanska ekspertiza može dati konkretnu vrijednost, poput finansijskih istraga, borbe protiv korupcije, upravljanja granicama i suzbijanja organizovanog kriminala. Saradnja zasnovana, između ostalog, na iskustvu Guardia di Finanza mogla bi doprinijeti ispunjavanju mjerila u poglavljima 23 i 24, ali i pokazati kako se italijansko iskustvo može pretočiti u mjerljive rezultate u procesu pristupanja - navedeno je u saopštenju CGO.
Italija reforme u Crnoj Gori podržava i kroz instrumente poput IPA, TAIEX, Twinning i Interreg programe. Međutim, kako se ističe, oni funkcionišu u okviru programskih prioriteta Evropske unije, a ne kao dio strateški oblikovane italijanske podrške prilagođene specifičnim potrebama Crne Gore, što umanjuje njihovu prepoznatljivost.
Ključni nalaz analize nije da italijanska podrška izostaje, već da njen puni potencijal ostaje neiskorišćen zbog nedovoljne povezanosti različitih kanala saradnje.
- Italijansko angažovanje odvija se paralelno kroz diplomatsku podršku proširenju, bezbjednosnu i odbrambenu saradnju, ekonomske i investicione veze i podršku reformama u okviru pristupnih pregovora, ali bez jedinstvenog strateškog okvira koji bi ove instrumente povezao - pojašnjeno je u aopštenju.
U analizi se preporučuje da Italija svoju podršku Crnoj Gori u završnici pregovora oblikuje kao koordinisanu strategiju, umjesto zbira paralelnih inicijativa, povezujući diplomatske, bezbjednosne i ekonomske instrumente sa jasnim ciljem - uspješnim zaključenjem pregovora i potpisivanjem pristupnog ugovora. Time bi Italija dodatno učvrstila poziciju jednog od ključnih zagovornika kredibilne politike proširenja u trenutku kada uspjeh Crne Gore prevazilazi bilateralni značaj i predstavlja test vjerodostojnosti politike proširenja Evropske unije.
Analiza je objavljena u ediciji IAI Briefs (26|36), koja donosi sažete, istraživački utemeljene dokumente namijenjene donosiocima odluka i stručnoj javnosti, a nastala je u okviru stipendijskog programa IAI-ja i Fondacija za otvoreno društvo – Zapadni Balkan (OSF–WB) tokom kojeg je autorka boravila u Rimu.