NATO će u Ankari predstaviti velike ugovore o naoružanju uoči sastanka sa Trampom
Lideri NATO-a planiraju da danas u Ankari predstave ugovore o nabavci naoružanja vrijedne više desetina milijardi dolara, kako bi pokazali da odgovaraju na pozive Sjedinjenih Američkih Država da više ulažu u odbranu Evrope, uoči samita sa predsjednikom Donaldom Trampom.
Evropske vlade će objaviti ove ugovore na forumu NATO-a posvećenom odbrambenoj industriji, prije nego što Donald Tramp doputuje na sastanak sa turskim predsjednikom Tajipom Erdoganom i pridruži se ostalim liderima vojnog saveza na samitu, koji večeras počinje svečanom večerom.
Generalni sekretar NATO-a Mark Rute izjavio je sinoć da su evropske zemlje ostvarile „zapanjujući“ rast izdvajanja za odbranu, dijelom zbog straha od Rusije, koji je naglo porastao nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, ali i zato što je Tramp bio „izuzetno odlučan“ u insistiranju da Evropa poveća vojnu potrošnju.
Tramp već dugo optužuje evropske vlade da se previše oslanjaju na Sjedinjene Američke Države kada je riječ o njihovoj odbrani u okviru Sjevernoatlantskog saveza (NATO), koji štiti evropski kontinent još od prvih godina Hladnog rata.
„Sada gradimo savez koji je održiv i u kojem Sjedinjene Američke Države znaju da je riječ o pravednom dogovoru“, rekao je Rute novinarima u Ankari uoči samita.
Rute je prošlog mjeseca saopštio da su evropske članice NATO-a i Kanada u 2025. godini povećale izdvajanja za odbranu za 90 milijardi dolara u odnosu na 2024. godinu, pa ukupna potrošnja sada prelazi 570 milijardi dolara, što predstavlja rast od oko 20 odsto za samo godinu.
Rat sa Iranom podstakao Trampa da ponovo kritikuje NATO
Međutim, Tramp je posljednjih mjeseci obnovio oštre kritike na račun ostalih članica NATO-a, optužujući ih da nijesu učinile dovoljno kako bi pomogle Sjedinjenim Američkim Državama u ratu protiv Irana, uz poruke da bi Vašington mogao da napusti savez ili zanemari obaveze iz sporazuma o uzajamnoj odbrani.
Evropski zvaničnici tvrde da su njihove zemlje uglavnom ispunile obaveze i omogućile Sjedinjenim Američkim Državama korišćenje svog vazdušnog prostora i vojnih baza, iako prethodno nijesu bile konsultovane o ratu koji je ozbiljno pogodio njihove ekonomije i bio veoma nepopularan širom Evrope.
Sjedinjene Američke Države su takođe najavile povlačenje dijela svojih trupa iz Evrope, smanjile broj snaga koje stavljaju na raspolaganje NATO-ovim odbrambenim planovima – uključujući nosač aviona, avione za dopunu goriva u vazduhu, borbene avione i bespilotne letjelice – te pokrenule šestomjesečnu reviziju svog vojnog prisustva na evropskom kontinentu.
Evropski zvaničnici kažu da očekuju da će Tramp na samitu ponoviti dio svojih nedavnih kritika, ali se nadaju da će Erdogan i Rute, zahvaljujući bliskim odnosima sa američkim predsjednikom, uspjeti da održe samit u konstruktivnoj atmosferi.
Ipak, upozoravaju da ne mogu biti sigurni u pozitivan ishod zbog neriješenih sporova oko Grenlanda i Irana, kao i Trampovih promjenjivih odnosa sa pojedinim liderima, što se posljednji put vidjelo u njegovom sukobu sa italijanskom premijerkom Đorđom Meloni.
Detalji ugovora o odbrani i dalje tajna
Detalji ugovora o nabavci naoružanja koji će danas biti predstavljeni drže se u strogoj tajnosti, jer NATO želi da uoči samita privuče veliku pažnju javnosti.
Međutim, holandska ministarka odbrane Dilan Ješilgez izjavila je u ponedjeljak za Reuters da će njena zemlja predstaviti ugovore i planove vrijedne više od tri milijarde eura (3,43 milijarde dolara), uključujući partnerstvo sa Belgijom u oblasti protivvazdušne odbrane i sa Velikom Britanijom u oblasti izgradnje ratnih brodova.
Reuters je prošle sedmice, pozivajući se na četiri izvora, objavio da NATO planira i da saopšti kako će svoju zastarjelu flotu američkih izviđačkih aviona AWACS zamijeniti švedskim avionima GlobalEye kompanije Saab.