FT: Merc u problemu poslije razornog udarca krajnje desnice na pokrajinskim izborima u Njemačkoj

Ubjedljiva pobjeda krajnje desne Alternative za Njemačku (AfD) na izborima u pokrajini Saksonija-Anhalt, iako joj tri mandata nedostaju za formiranje vlasti u toj federalnoj jedinici, svjedoči o sve težoj poziciji tradicionalnih mejnstrim partija u zemlji i predstavlja ozbiljan problem za kancelara Fridriha Merca i njegovu Hrišćansko-demokratsku uniju (CDU), piše britanski list Fajnenšel tajms.

Povodom jučerašnjih izbora za parlament pokrajine Saksonija-Anhalt, list ukazuje da je rezultat AfD-a od oko 44 odsto glasova najbolji koji je krajnja desnica ostvarila u Njemačkoj od Drugog svjetskog rata, uključujući izbore i na pokrajinskom i na državnom nivou.

Pobjeda dodatno dobija na značaju ako se ima u vidu da je ogranak AfD-a u pokrajini Saksonija-Anhalt prethodnih godina bio pod budnim okom njemačke bezbjednosne službe, koja ga je označila kao ekstremistički. Druge velike stranke do sada su odbijale da sarađuju s AfD-om, a taj stav nazvan je „zaštitnim zidom“. Za razliku od mnogih zemalja u Evropi, Njemačka poslije 1945. godine nije imala krajnje desnu ili desničarsku populističku stranku na čelu države, pokrajine ili nekog velikog grada.

Mercova CDU na jučerašnjim izborima osvojila je svega 17,4 odsto glasova. Izgubila je više glasova nego što su predviđale ankete uoči izbora – u poređenju s prethodnim pokrajinskim izborima iz 2021. godine, podrška toj vodećoj konzervativnoj opciji opala je za više od 50 odsto u Saksoniji-Anhaltu.

Mercovo obećanje o slabljenju Alternative

Kada je Fridrih Merc 2018. godine prvi put vodio kampanju za preuzimanje CDU-a, rekao je da će prepoloviti podršku birača Alternativi za Njemačku. Prije nego što je prošle godine postao kancelar, obećao je da će oslabiti AfD, koja je umjesto toga nastavila neumoljivo da jača.

Najnovije ankete pokazuju da CDU sada ima 21 odsto podrške na državnom nivou, a AfD 28 odsto. Na prošlogodišnjim parlamentarnim izborima rezultat je bio obrnut – CDU je imala 28 odsto, a AfD 21 odsto.

Ankete pokazuju i da sada svega trećina Nijemaca podržava dvije vodeće tradicionalne stranke – CDU i Socijaldemokratsku partiju Njemačke (SPD), koje zajedno čine saveznu vladu.

Nade AfD-a da će preuzeti vlast u Saksoniji-Anhaltu, maloj pokrajini koja je bila dio komunističke Istočne Njemačke, počivaju na ljevičarskoj nacionalističkoj stranci Savez Sare Vagenkneht, koja je jedva prešla cenzus, sa 5,1 odsto glasova.

Njena osnivačica Sara Vagenkneht sugerisala je da bi ta partija mogla da se uzdrži od glasanja za pokrajinsku vladu AfD-a, ali da bi kasnije mogla da joj pruža podršku, od pitanja do pitanja.

Međutim, 35-godišnji Ulrih Zigmund, lider AfD-a u pokrajini Saksonija-Anhalt, rekao je da će pokušati da pridobije poslanike drugih stranaka, a Fajnenšel tajms ocjenjuje da to „nije prazna prijetnja“ i da će „zaštitni zid“ sada biti testiran, „možda i do uništenja“.

Alternativna pokrajinska vlada bez AfD-a zahtijevala bi saglasnost, a možda i učešće krajnje ljevice, čemu se CDU takođe tradicionalno protivi, navodi londonski list i dodaje da bi neki članovi CDU-a na lokalu čak mogli da pređu u AfD kako bi to spriječili.

Urušavanje „zaštitnog zida“?

U eri političke fragmentacije i smanjenja podrške nekada snažnim mejnstrim strankama, „zaštitni zid“ primorava CDU da dijeli vlast s ljevičarskim protivnicima u često nefunkcionalnim koalicijama s najmanjim zajedničkim imeniteljem, a birači koji žele konzervativniju politiku okreću se ka AfD-u.

Na taj način, prema ocjenama kritičara, „zaštitni zid“ zapravo podstiče odliv podrške ka krajnjoj desnici, iako mu je cilj da ga spriječi, ukazuje Fajnenšel tajms.

Pristalice CDU-a koje podržavaju politiku „zaštitnog zida“ ukazuju na ekstremističke elemente u AfD-u kao prijetnju demokratskom poretku Njemačke, kao i na podršku te desničarske stranke Rusiji i njen neprijateljski stav prema Evropskoj uniji i NATO-u, kao na anatemu, navodi britanski list.

Merc će, kako navodi FT, biti pod intenzivnim pritiskom nekih djelova CDU-a da odbaci ili da bar oslabi „zaštitni zid“. Bez obzira na to da li će to učiniti ili ne, CDU bi mogla da se podijeli, piše u tekstu.

Mercov rejting – u opadanju

Predstavnici CDU-a već su počeli da gube povjerenje u Mercovo vođstvo poslije neuspjele rekonstrukcije ovog ljeta, navodi se u tekstu i dodaje da njegov rekordno nizak rejting u anketama vuče stranku u propast.

Birače odbija Mercova oholost i neuspjeh da ispuni bilo šta što bi bilo blizu njegovim smjelim tvrdnjama, a poziv za promjenu rukovodstva stranke mogao bi da se pokaže kao neodoljiv, posebno ako CDU doživi neuspjeh i na drugim regionalnim izborima ovog mjeseca – 20. septembra u Berlinu i u pokrajini Meklenburg-Zapadna Pomeranija, još jednoj federalnoj jedinici na istoku Njemačke u kojoj je AfD takođe jaka.

Potencijalni nasljednik Merca je Hendrik Vist, 51-godišnji premijer pokrajine Sjeverna Rajna-Vestfalija iz umjerenog krila CDU-a, koji bi ponudio smjenu generacija i proširio privlačnost te stranke, posebno među ženama, navodi britanski dnevnik.

List, međutim, dodaje da je manje jasno da li bi Vist uspio da ponovo pridobije konzervativce koji su otišli ka AfD-u, jer bi istovremeno oživljavao koaliciju s lijevim centrom.

Saksonija-Anhalt, ruralnija bivša komunistička pokrajina s prosječno starijim stanovništvom, nije reprezentativna za cijelu Njemačku. Ali snaga podrške ekstremističkoj stranci u toj pokrajini predstavlja „optužnicu“ za neuspjeh partija centra da pronađu ubjedljive odgovore na probleme Njemačke, posebno na stagnaciju ekonomije, dodaje Fajnenšel tajms.