Hatei: Nakon okončanja pregovora treba što brže završiti i proces ratifikacije

Ne vidim neposrednu vezu zbog koje bi islandska odluka da se ne pridruži EU mogla oslabiti evropsku perspektivu Crne Gore. Naprotiv, u političkom smislu ona bi možda mogla usmjeriti još veću pažnju na proces pristupanja Crne Gore. Istovremeno, proces proširenja Evropske unije zasniva se na individualnim rezultatima svake države: svaku zemlju treba ocjenivati prema napretku koji je ostvarila - kaže u intervjuu za Pobjedu ambasador Mađarske u Crnoj Gori Peter Hetei. Ističe da je Budimpešta zainteresovana da se, nakon završetka pregovora, proces ratifikacije odvija efikasno i, koliko god je moguće, što brže, bez neopravdanih kašnjenja.

Ove godine se obilježava 70. godišnjica Mađarske revolucije iz 1956. godine. Koliko je sjećanje na 1956. i danas važno za identitet savremene Mađarske?

HETEI: Godina 1956. predstavlja jedan od ključnih istorijskih događaja savremenog mađarskog nacionalnog identiteta. Revolucija je istovremeno bila borba za slobodu, nacionalni suverenitet, ljudsko dostojanstvo i pravo jednog naroda da sam odlučuje o svojoj budućnosti.

Sa vremenske distance od 70 godina, smatram posebno važnim da 1956. ne čuvamo kao nasljeđe jedne političke strane, već kao zajedničku istorijsku vrijednost cijele mađarske nacije. Premijer Péter

Magyar takođe je naglasio: 1956. i 1989. nijesu političko nasljeđe koje bilo ko može prisvojiti, već istorijski trenuci koji pripadaju cijeloj naciji.

Zbog toga godišnjica nije isključivo posvećena prošlosti. Ona nas podsjeća i da sloboda, demokratija i suverenitet nijesu nešto što se podrazumijeva. Svaka generacija ima odgovornost da ih sačuva i prenese dalje.

Revolucija 1956. bila je ustanak protiv sovjetske dominacije i zahtjev za veću slobodu i samostalnost. Kako se danas, sedamdeset godina kasnije, u Mađarskoj odnos prema Rusiji tumači kroz iskustvo iz 1956. godine?

HETEI: Istorijske činjenice iz 1956. godine su jasne: u Mađarskoj je izbila revolucija i borba za slobodu, koju je okončala sovjetska vojna intervencija. Sjećanje na to, razumljivo, čini mađarsko društvo posebno osjetljivim na svaku situaciju koja se tiče suvereniteta neke države ili njenog prava da sama odlučuje o svojoj budućnosti.

Istovremeno, upravo zahvaljujući nasljeđu te borbe za slobodu, Mađarska je nakon promjene političkog sistema jasno rekla da, poslije 40 godina koje je bila primorana da provede u istočnom bloku, na osnovu svoje suverene odluke želi da pripada zapadnom sistemu vrijednosti, jer je to naše prirodno mjesto. Aktuelna mađarska vlada jasno je definisala mjesto Mađarske: članica smo Evropske unije i NATO-a i svoju spoljnu politiku želimo da vodimo kao cijenjena i aktivna članica tog savezništva.

Rusiju, zbog njenog geografskog položaja, veličine, istorije i uloge u evropskoj bezbjednosti, dugoročno nije moguće ignorisati. Zato Mađarska – kako je to formulisala i ministarka vanjskih poslova Anita Orbán – teži pragmatičnom odnosu sa Moskvom, zasnovanom na odnosima između suverenih država.

Može li se povući paralela između Mađarske iz 1956. godine, koja je željela da se oslobodi sovjetske kontrole, i današnje Mađarske, koja je članica Evropske unije i NATO-a?

HETEI: Postoji jedna veoma važna paralela, ali postoji i još važnija, suštinska razlika.

Mađarska je 12. aprila izabrala demokratiju i vladavinu prava, baš kao i 1956. godine, kada smo se, nasuprot represiji, opredijelili za demokratiju.

Jedan od najvažnijih zahtjeva 1956. godine bio je da Mađarska može slobodno da odlučuje o svom političkom sistemu, spoljnopolitičkoj orijentaciji i savezničkim odnosima. Danas je Mađarska upravo zahvaljujući toj slobodi članica Evropske unije i NATO-a.

Članstvo u EU i NATO-u rezultat je suverene odluke Mađarske. U tim organizacijama Mađarska nije podređena država, već, zajedno sa ostalim državama članicama, na osnovu ugovora i preko sopstvenih institucija, kao ravnopravna strana učestvuje u zajedničkom odlučivanju.

Jedan od važnih elemenata spoljnopolitičkog pristupa Vlade Mađarske jeste upravo stav da suverenitet, nacionalni interesi i saveznička saradnja nijesu međusobno suprotstavljeni. Naprotiv, bezbjednost i sposobnost ostvarivanja interesa jedne evropske države srednje veličine, poput naše, jačaju kada ona kao pouzdan saveznik pripada snažnoj zajednici. Za Mađarsku tu zajednicu predstavljaju Evropska unija i NATO.

Novo političko rukovodstvo Mađarske preuzelo je upravljanje zemljom nakon dugog perioda vlasti Viktora Orbána. Da li je promjena vlasti donijela promjenu u odnosima sa Rusijom i snažniju evropsku orjentaciju Mađarske?

HETEI: Kada je riječ o spoljnopolitičkom okviru, promjena je jasna. Nova vlada jasno je stavila do znanja da je mjesto Mađarske, istorijski, kulturno, ekonomski i u bezbjednosnopolitičkom smislu, u Evropi, Evropskoj uniji i NATO-u. Naš cilj je jačanje povjerenja i konstruktivne saradnje sa saveznicima, kao i povećanje značaja Mađarske unutar tih zajednica.

To, međutim, ne znači da će Mađarska prekinuti dijalog sa državama sa kojima postoje neslaganja o važnim pitanjima. Sa Rusijom i dalje težimo pragmatičnim odnosima, posebno u pitanjima koja se tiču bezbjednosti Evrope i energetske sigurnosti.

Ta dva pristupa, dakle, ne isključuju jedan drugi. Euroatlantska opredijeljenost Mađarske je jasna, ali istovremeno smatramo da je zadatak diplomatije upravo da i u najtežim situacijama sačuva mogućnost dijaloga. Istovremeno ćemo odlučno reagovati na postupke koji predstavljaju rizik za Mađarsku i izlaze iz okvira međunarodne diplomatije.

Mađarska je više puta podržala cilj da Crna Gora bude naredna članica Evropske unije. Da li nas zaista vidite kao sljedeću članicu i može li na evropsku perspektivu Crne Gore uticati činjenica da je Island nedavno odlučio da ne nastavi pregovore o pristupanju EU?

HETEI: Mađarska Crnu Goru nedvosmisleno smatra predvodnicom procesa proširenja Evropske unije. Sva pregovaračka poglavlja su otvorena, a broj privremeno zatvorenih poglavlja kontinuirano raste. Premijeri Péter Magyar i Milojko Spajić na julskom sastanku zajednički su izrazili nadu da bi Crna Gora već u narednim godinama mogla postati članica Evropske unije.

Mađarska, dakle, članstvo Crne Gore ne podržava samo načelno. Na osnovu odluke ministarke vanjskih poslova Anite Orbán, mađarski stručnjaci pomažu proces pristupanja u glavnim gradovima Zapadnog Balkana, uključujući Podgoricu, a regionom se bavi i specijalni izaslanik.

Rezultat islandskog referenduma mora se poštovati. Građani Islanda su 29. avgusta 2026. odlučili da njihova zemlja ne obnovi ranije obustavljene pregovore o pristupanju. Međutim, položaj Islanda je suštinski drugačiji. Kao članica Evropskog ekonomskog prostora i šengenskog prostora, ta zemlja je već sada izuzetno blisko integrisana sa Evropskom unijom, a u pozadini referenduma nalazila su se specifična nacionalna pitanja.

Zato ne vidim neposrednu vezu zbog koje bi islandska odluka mogla oslabiti evropsku perspektivu Crne Gore. Naprotiv, u političkom smislu ona bi možda mogla usmjeriti još veću pažnju na proces pristupanja Crne Gore. Istovremeno, proces proširenja Evropske unije zasniva se na individualnim rezultatima svake države: svaku zemlju treba ocjenivati prema napretku koji je ostvarila.

Ako Crna Gora završi pregovore u planiranom roku, očekujete li da će ratifikacija pristupnog ugovora u državama članicama biti brza ili postoji opasnost da upravo ta faza potraje godinama?

HETEI: Ratifikacija pristupnog ugovora u svakoj državi članici odvija se u skladu sa njenom sopstvenom ustavnom procedurom, zbog čega, naravno, nijedna država ne može govoriti u ime ostalih članica.

Sa političkog stanovišta, međutim, smatram da je izuzetno važno sačuvati kredibilitet procesa proširenja. Ako Crna Gora ispuni preuzete uslove, završi pregovore i bude zaključen pristupni ugovor, ne bi bilo ispravno postavljati nove političke prepreke njenom članstvu.

Kredibilitet proširenja podrazumijeva obostranu obavezu. Država kandidat mora sprovesti potrebne reforme, a Evropska unija mora ispuniti sopstveno obećanje kada ti uslovi budu ispunjeni.

Mađarska je zato zainteresovana da se, nakon završetka pregovora, proces ratifikacije odvija efikasno i, koliko god je moguće, što brže, bez neopravdanih kašnjenja.

Može li Mađarska garantovati da će, kada Crna Gora završi pregovore, Budimpešta biti među prvima zemljama koje će ratifikovati pristupni ugovor?

HETEI: U pravnom smislu, ambasador naravno ne može unaprijed garantovati buduću odluku suverenog parlamenta, niti se može prejudicirati proces ratifikacije.

U političkom smislu, međutim, stav Mađarske je potpuno jasan: dosljedno podržavamo članstvo

Crne Gore u Evropskoj uniji i u našem je interesu da se, na kraju uspješno završenog procesa pristupanja, puna podrška Mađarske pokaže i kada je riječ o ratifikaciji. Najvažnije je, međutim, da Crna Gora sada zadrži dinamiku reformskog procesa. Mađarska podrška tome ostaje neupitna.

Crna Gora dokazuje da se region ne udaljava od Evrope

Kako ocjenjujete političku stabilnost Zapadnog Balkana? Vidite li opasnost da se region ponovo dugoročno udalji od evropskih vrijednosti?

HETEI: Stabilnost regiona za Mađarsku je – kao državu koja se nalazi u susjedstvu Zapadnog Balkana – od posebnog značaja, a njeno očuvanje predstavlja važan zadatak kako država regiona, tako i međunarodnih aktera, sa ciljem izgradnje stabilne i bezbjedne Evrope. Krhka stabilnost i pomirenje, ostvareni često uz teške kompromise nijesu rezultat koji je jednom zauvijek postignut; potrebno ih je kontinuirano održavati.

Upravo zato smatramo da Evropska unija mora ponuditi kredibilnu i opipljivu perspektivu onim državama Zapadnog Balkana koje ispunjavaju uslove za članstvo. Evropska integracija nije samo ekonomski projekat: ona predstavlja i okvir za vladavinu prava, demokratske institucije, zaštitu manjina, dobrosusjedske odnose i istorijsko pomirenje.

Ne smatram da je sudbina regiona udaljavanje od Evrope. Naprotiv, napredak Crne Gore pokazuje da se uz odgovarajuću političku volju mogu postići stvarni rezultati.

Mađarska se zato ne priprema za udaljavanje Zapadnog Balkana, već radi na njegovoj evropskoj integraciji. U skladu sa riječima ministarke vanjskih poslova Anite Orbán na Bledu, za nas snažniji, bolje povezani i evropski Zapadni Balkan nije samo spoljnopolitički cilj, već i neposredni bezbjednosni i ekonomski interes Mađarske.