CGO: Zakašnjela koordinacija dodatno usporila sprovođenje Reformske agende

Ključni upravljački i komunikacioni mehanizmi uspostavljani su tek nakon početka realizacije reformi, što upućuje na improvizatorski pristup ovom procesu, konstatoval su iz Centra za građansko obrazovanje kroz kontinuirano praćenje sprovođenja Reformske agende Crne Gore 2024–2027.

- Iako je riječ o jednom od najvažnijih reformskih i finansijskih instrumenata koje Crna Gora trenutno sprovodi, brojni elementi sistema za koordinaciju, praćenje i komunikaciju uspostavljani su sa značajnim zakašnjenjem ili nijesu u potpunosti zaokruženi. To je dodatno otežalo realizaciju reformskih obaveza i doprinijelo kašnjenjima koja danas predstavljaju ozbiljan rizik za povlačenje sredstava iz Plana rasta, instrumenta EU koji podržava i nagrađuje reforme- navodi se u saopštenju CGO koje potpisuje Ivan Kašćelan.

Važno je, smatraju u CGO, podsjetiti da je neposredno nakon usvajanja Reformske agende formirano Koordinaciono tijelo za praćenje njenog sprovođenja, sa zadatkom da obezbijedi pravovremeno praćenje implementacije, koordinaciju institucija i izvještavanje o napretku. Već na prvoj sjednici ovog tijela, održanoj 28. oktobra 2024. godine, prepoznata je potreba uspostavljanja jasnog pravnog i institucionalnog okvira za koordinaciju, sprovođenje, nadzor i izvještavanje. Međutim, osim usvajanja Zakona o potvrđivanju Sporazuma o pristupanju Instrumentu i potpisivanja Sporazuma o zajmu između Evropske unije i Crne Gore, koji nijesu detaljnije uredili upravljačku strukturu procesa, do kraja 2025. godine nije ostvaren značajniji napredak u normativnom zaokruživanju ovog sistema.

 - Dalje, Nadzorni odbor Instrumenta za reforme i rast prvi put je zasijedao tek u novembru 2025. godine, u trenutku kada se treći izvještajni period već približavao kraju. Na tom sastanku predstavnica Evropske komisije, Barbara Hesus-Himeno, naglasila je hitnu potrebu usvajanja Uredbe o načinu sprovođenja finansijske podrške EU kroz Instrument za reforme i rast. U decembru 2025. godine Vlada je usvojila Informaciju o uspostavljanju institucionalnog okvira, sistema upravljanja i kontrole i načinu sprovođenja podrške Evropske unije kroz Instrument za reforme i rast. Međutim, Uredba koja konkretnije propisuje način sprovođenja finansijske podrške i koordinacije sprovođenja reformi planiranih kroz Reformsku agendu, stupila je na snagu tek 6. maja 2026. godine- navode.

 Drugim riječima, ključni dokument koji definiše način funkcionisanja sistema za sprovođenje Reformske agende i precizira mehanizme koordinacije, nadzora i izvještavanja usvojen je tek nakon što je značajan dio reformskog procesa već bio u toku. Iako su određeni mehanizmi i tijela postojali i ranije, ostaje otvoreno pitanje zbog čega je akt ovakvog značaja, koji je trebalo da doprinese većoj jasnoći odgovornosti, boljoj koordinaciji institucija i efikasnijem praćenju napretka, donešen tek u fazi kada su kašnjenja u realizaciji pojedinih reformskih koraka bila evidentna. Time je propuštena prilika da se od početka uspostavi jasna podjela odgovornosti, efikasnija koordinacija među institucijama i sistematičniji nadzor nad sprovođenjem obaveza, a samim tim i veći stepen učinkovitosti.

 Posebno je, smatraju, indikativno da je institucionalna i upravljačka arhitektura funkcionisala u praksi prije nego što su formalno definisana pravila njenog rada. To može biti održivo samo kratkoročno, dok dugoročno stvara manipulativan prostor za nejasne nadležnosti, različita tumačenja obaveza i otežano utvrđivanje odgovornosti za eventualne propuste.

 Dodatni problem predstavlja činjenica da Komunikacioni plan, čija je izrada predviđena Uredbom, nikada nije formalno usvojen, iako je njegov nacrt bio pripremljen i javno dostupan. Svrha ovog dokumenta bila je da uspostavi koordinisan i sistematičan pristup komunikaciji o Reformskoj agendi, kako prema javnosti, tako i između institucija uključenih u njeno sprovođenje, kroz jasno definisane aktivnosti, odgovornosti i komunikacione kanale. Iako su pojedine aktivnosti vjerovatno sprovođene i bez formalnog usvajanja plana, njegov izostanak ostavio je prostor za neujednačenu internu i eksternu komunikaciju, slabiju vidljivost reformskog procesa, ali i nedovoljno jasno definisanu odgovornost za predstavljanje i praćenje jednog od najvažnijih reformskih poduhvata u zemlji.

 - U trenutku kada se Crna Gora suočava sa ozbiljnim rizikom od gubitka dijela finansijskih sredstava iz Plana rasta za Zapadni Balkan, kao i sa sve izraženijim kašnjenjima u realizaciji reformskih koraka, teško je izbjeći zaključak da značajan dio odgovornosti leži upravo u nedovoljno pravovremenom uspostavljanju i formalizaciji sistema upravljanja i koordinacije. Reformska agenda od samog početka zahtijevala je visok stepen organizacije, jasnu podjelu odgovornosti i efikasan institucionalni odgovor. Nažalost, dosadašnja praksa pokazuje da su ključni elementi tog sistema uspostavljani sa zakašnjenjem, a posljedice izostanka sistemskog pristupa postaju sve vidljivije, dok se odgovornost za nastala kašnjenja i propuštene prilike i dalje ne prepoznaje- poručili  su iz CGO.