Nedemokratska otpornost u Crnoj Gori

Šef Delegacije EU u Crnoj Gori Johan Satler, na regionalnom forumu o antikorupcijskoj politici „Izgradnja demokratske otpornosti na Zapadnom Balkanu“, rekao je da nema prečica ka EU kad su u pitanju osnovne vrijednosti EU, navodeći vladavinu prava, nezavisne institucije, borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala, slobodu medija i profesionalnu javnu upravu kao temelje funkcionalne evropske demokratije. Moram da upozorim gdin. Satlera da nama u Crnoj Gori nijesu potrebne teorijske pridike iz Delegacije EU u Crnoj Gori, već konkretne reakcije na kršenje većine principa koje je naveo, a da iz institucije na čijem je čelu nije bilo reakcija, niti konkretnih primjedbi. 

Svaki sistem je jak koliko i njegovi mehanizmi koji ga održavaju, jer svaki sistem je podložan kvarenju, a posebno su podložni kvarenju sistemi koji se dosljedno ne pridržavaju Ustava i zakona i koji volju (čitaj – teror) većine pretpostavljaju vladavini prava, što je slučaj u Crnoj Gori potonjih šest godina. 

Umišljenost time što su dio većine izabrane na izborima i da su zbog toga kompetentniji od drugih, da mogu autoritativno da donose odluke bez šire stručne i javne rasprave, često kršeći demokratske standarde, procedure, protokole ili propise iz oblasti o kojima odlučuju, više su pravilo nego incident u Crnoj Gori.

MOĆ TUŽILAŠTVA

Sad ću ja malo da teoretišem gdin. Satleru: podjela vlasti na izvršnu, zakonodavnu i sudsku predstavlja osnovni institucionalni princip, osnovni element vladavine prava i pravne države. Savremena demokratska praksa favorizuje još jedan oblik dijeljenja vlasti kojim se obezbjeđuje učešće u vlasti građanima, pokretima i udruženjima građana, nevladinim i drugim organizacijama civilnog društva. Svrha i suština striktne podjele vlasti je kontrola vlasti jednih od drugih, dok se učešćem građana i organizacija civilnog društva postiže širi društveni konsenzus i smanjuje moguđenost otuđenosti pojedinih grana vlasti. 

Proteklih šest godina vlasti, mada je i ranije situacija bila slična, karakteriše dominacija izvršne vlasti nad druge dvije grane, dok su građani i civilni sektor marginalizovani u potpunosti, za razliku od perioda prije smjene vlasti 2020. godine. Demokratski iskorak postignut u vrijeme predavgustovskih vlasti da se tužilački organi biraju dvotrećinskom većinom zamijenjen je prostom, što je dovelo do politizacije tužilaštva i uticaja izvršne vlasti na pravosuđe. Posljedica je zloupotreba tužilaštva, revanšizam, neprofesionalnost, kršenje ljudskih prava, kršenje međunarodnih povelja o ljudskim pravima, koje zabranjuju pretvaranje pritvora u zatvorsku kaznu i izričito zahtijevaju poštovanje prezumpcije nevinosti i pravo na fer suđenje. Iako Srbija važi za zemlju koja je na začelju po poštovanju ljudskih prava i sloboda u Evropi, u Srbiji je na snazi zakon da tužilaštvo mora formirati optužnicu najdalje za šest mjeseci, ukoliko to nije slučaj osumnjičeni se mora puštiti iz pritvora. 

Uticaji tužilaštva na sudske organe, doveli su do toga da se pritvor određuje olako, bez korišćenja drugih metoda obezbjeđivanja prisustva osumnjičenih u sudskom procesu, pretvaranje dugotrajnih pritvora u kaznu zatvorom, što uz manjkavosti u formiranju optužnica i nestručnost tužilaštva dovodi do situacija kakve sada imamo sa pretrpanošću pritvorskih jedinica u kazneno-popravnim ustanovama i štrajkove glađu.

UDAR NA KRITIČKE MEDIJE

Takođe je neprimjereno da tužilaštvo, u sadejstvu sa dijelovima vlasti, posebno iz Demokrata, koriste jedan dnevni tabloid za prepariranje javnosti prije donošenja optužnice, stvarajući tako atmosferu u kojoj se vrši pritisak javnosti na sudske organe da sude po željama tako stvorenog javnog mnjenja i tužilaštva. Ne računajući klasični kriminal, mnogi procesi koji se vode imaju veliku dozu revanšizma, iskonstruisane krivice i političkog progona. Dužnost je predstavnika EU u Crnoj Gori da, umjesto što pilatovski peru ruke i demagoški izjavljuju da se ne miješaju u aktivne sudske procese, ukažu na kršenja ljudskih prava i sloboda, kao jednih od stubova evropskih demokratija.

Ili da mi gdin. Satler objasni u kojoj demokratskoj zemlji je „neformalni centar moći“ krivično djelo? Zar u svakoj zemlji ne postoje lobiji, bogati biznismeni koji finansiraju medije i sl? Kako to da u vrijeme vladavine DPS-a i njihovih koalicionih partnera, od kojih su neki sada u vladajućoj većini, koncern „Vijesti“ nije bio „neformalni centar moći“? Koncern „Vijesti“ je to i bio i sada je, dok u ime sadašnje vlasti širi kampanju po regionalnim medijima da se radi maltene o državnom udaru, ubacujući u tu čorbu kritičke i profesionalne medije, koji nijesu pod kontrolom vlasti. Ustvari, čitava ujdurma je u tome da se krivično gone oni koji finansiraju nezavisne, kritičke i profesionalne medije i iste te medije, zajedno sa optužbama protiv njihovih urednika, dovedu do prestanka rada. 

Umjesto da nadležno ministarstvo, Vlada Crne Gore, pravosuđe, stanu u odbranu slobodne riječi i profesionalnog novinarstva, što je jedan od osnovnih stubova demokratskog društva i zapadnoevropskih vrijednosti, urednici kritičkih i profesionalnih medija su upravo dodatno targetirani sa tih adresa. Očito je da današnje vlasti žele medijsku scenu, što su i postigli mahom kod većine elektronskih medija, koja će biti batina protiv neistomišljenika i sredstvo za glorifikaciju rada vladajuće većine. Stvara se tako atmosfera u kojoj svi oni koji ne podržavaju vlast dobijaju etikete branilaca kriminala, DPS-ovskih plaćenika i slično.

PODOBNE INSTITUCIJE

Za demokratiju su više nego važna osnovna ljudska prava, još od Džona Loka naovamo: pravo na život, tijelo, slobodu i imovinu, preko slobode govora i izražavanja i slobode štampe, vjerske slobode, slobodu okupljanja i udruživanja, prava jednake zaštite pred zakonom, pravo fer sudskog procesa i sudenja... ,,Vladavini prava (zakona) a ne ljudi“ bila je jedna od deviza konstitucionalizma kao učenja i pokreta da se svaka vlast ograniči i svede u razumom prihvatljive granice. EU i njeni predstavnici u Crnoj Gori, vršeći pritisak na opozicione poslanike, pod obrazloženjem da ne opstruiraju procese formniranja institucija, upravo su doprinjeli formiranju institucija koje su u profesionalnom smislu ispod nivoa zadnje afričke zabiti. Tako smo, umjesto profesionalnih institucija, dobili podobne, koje kontroliše sadašnja izvršna vlast.

Dovoljno je samo śetiti se kako je formirana najviša sudska instanca u zemlji, Ustavni sud, u koji nijesu birani iskusni profesionalci, sa izuzetnim biografijama, iskustvom u međunarodnim sudovima i pravnim organizacijama, eksperti UN, već ljudi beznačajnih profesionalnih biografija, sa nedovoljnim iskustvom i znanjem, ali sa podobnim političkim, nacionalnim i vjerskim bekgraundom za vladajuću većinu. Tako smo dobili predśednicu Ustavnog suda, čije radno iskustvo je 14 godina, bez značajnijih predmeta u sudskoj praksi, koja, recimo, javno komentariše predmet i donosi ocjene o njemu, iako je u proceduri pred Ustavnim sudom.

To dovoljno govori o njihovom profesionalizmu. U svim demokratskim zemljama se u Ustavni sud, kao najvišu sudsku istancu, biraju iskusni profesionalci, sa dugim i bogatim iskustvom u sudskoj praksi, dok su se u Crnoj Gori birali sudije po osnovu nacionalnosti, koje su vjeroispovjesti, u koju crkvu idu, izjašnjavali su se kako bi sudili u predmetu „državni udar“. To su bili „kriterijumi“.

Taj formalizam u pristupu EU i njenog predstavnika u Crnoj Gori kad je u pitanju formiranje institucija, dovelo je do toga da Crna Gora ima nefunkcionalne institucije, partijski obojene i nacionalno, vjerski i politički podobne. Iskreni zagovornici demokratije u Crnoj Gori i dokazani borci za Crnu Goru u evroatlantskim integracijama raduju se skorom ulasku naše zemlje u EU, ali su razočarani pristupom Brisela transformaciji Crne Gore ka evropskim vrijednostima i demokratskim principima. Proces je više nego formalan, bez suštinskog udubljivanja i bez adekvatnog pritiska na političke subjekte vlasti, kako bi Crna Gora istinski i iskreno poštovala u svim društvenim aspektima principe evropskih vrijednosti i evropske standarde. 

ZAKONI KOJI SE NE POŠTUJU

Najnovije promjene Ustava Crne Gore, pod pritiskom EU, ako je vjerovati ministru pravde, po kojima su tužioci nedodirljivi, odnosno, da su jedino sami sebi odgovorni i sami od sebe smjenjivi, daju im neprihvatljivu moć u društvu koje treba da dostigne demokreatske standarde kako bi postalo član EU i suprotno svim demokratskim principima koji postoje u zemljama zapadne demokratije. To sigurno neće pomoći profesionalizaciji tužilačke organizacije. Umjesto da se vrati izbor tužilački organa sa dvotrećinskom podrškom u parlamentu, kako bi to dovelo, uz pritisak na vlast, ne na opoziciju, do izbora profesionalaca koji su nezavisni i od vlasti i od opozicije. 

Neće pomoći profesionalizaciji institucija ni najnoviji zakon po kojem se zapošljavaju partijski kadrovi, a da ne moraju imati položen stručni ispit. Uz muk gdin. Satlera i komesarki EU na tupavo obrazloženje kako će to doprinijeti profesionalizaciji ionako pretrpane državne administracije. Biće to, po onom geniju Momčilu Lekoviću iz Demokrata, epohalni napredak Crne Gore kroz drastičan porast stope zapošljenosti.

Na kraju, pravna struka kaže najgori su zakoni koji se ne poštuju. Crna Gora ima zakon po kojem je zabranjeno negiranje presuđenih ratnih zločina i genocida, glorifikovanje presuđenih ratnih zločinaca, ali je to mrtvo slovo na papiru. Tužilaštvo, policija, koja je u rukama podmlatka ogranka partije Slobodana Miloševića, čije je samoreklamerstvo obrnuto proporcionalno sposobnost i znanju, takođe spavaju mrtvim snom. Posebno kad su u pitanju partneri iz vlasti i popovi Crkve Srbije u Crnoj Gori. Ovi drugi su potpuno nedodirljivi za pravosuđe i policiju. Zato policijske akcije prema građanima, najčešće gostima ugostiteljskih lokala, u navodnoj potrazi za kriminalcima, liče na Lukašenkove specijalne jedinice, dok upadaju na đečje rođendane ili vrše pretres gostiju ugostiteljskih objekata, obraćajući se gostima kao da su svi pripadnici kavačkog klana. Škaljarski je nešto drugo.