Bauk revizionizma kruži Crnom Gorom

Umjesto uobičajenih čestitiki i pozdrava povodom Dana državnosti i podjsećanja na slavne datume crnogorske istorije, što bi u nekoj državi bilo gotovo protokalarno, u Crnoj Gori novi pokušaji revizije istorije utkani u ‘’prijateljske’’ čestitke.

Već godinama negatori crnogorske državnosti, nezavisnosti, crnogorskog identiteta i antifašističke prošlosti nastoje da Trinaestojulski ustanak prikažu kao opštenarodni, zanemarujući i potirući ulogu KP Jugoslavije u njegovoj organizaciji. Ustanak svakako jeste bio opštenarodni, jer su puške za odbranu od fašističke okupacije uzeli i seljaci i radnici i studenti i komunisti i oficiri Kraljeve vojske. Ali treba razlikovati ko je ustanak organizovao, a ko mu se pridružio. A organizovala ga je isključivo Komunistička partija Jugoslavije, počevši sa pripremama za borbu odmah nakon Aprilskog rata i donošenjem odluke o podizanju ustanka na Ravnom Lazu u Piperima.

U najnovijoj revizionističkoj propagandi, koju je u svojoj čestitki povodom 13. jula juče ozvaničio predsjednik Skupštine Andrija Mandić, oficiri Kraljeve vojske, kojima je odao posebnu počast, zapravo su ti koji su vodili najveće bitke ustanka, ali su ih iz istorije izbrisali ‘’totalitarni komunistički režim i lažni uslužni istoričari’’.

Nakon što legitimizuje narativ o NOB-u, komunistima i partizanima kao polugama totalitarnog režima, nećemo čekati dugo da u Skupštini Crne Gore, nakon rezolucije o genocidu u Jasenovcu, Dahauu i Mathauzenu, poslanici izglasavaju i rezoluciju sličnu onoj koju je usvojio Evropski parlament, a kojom se osuđuju zločini totalitarističkih režima. Koju su, začudo, gromoglasno pozdravili predstavnici desničarskih stranaka, među njima i hrvatski branitelji (poštovaoci lika i djela onih koji su zajedno bježali sa crnogorskim ‘’novim antifašistima’’).

Čestitajući, Mandić je saopštio dosad nauci nepoznate, ali na portalima bliskim njemu promovisane, istorijske podatke da su ustanak ‘’zajedno podigli oni za koje je do tada, u Kraljevini Jugoslaviji, bilo nepojmljivo da mogu sjesti za isti sto’’ te zaključio da ‘’naše djedove i bake dominantno na ustanak nije motivisalo čitanje Karla Marksa i Fridriha Engelsa već čitanje i zavjeti Petra II Petrovića Njegoša i Svetog Petra Cetinjskog.’’

Pošto je u čestitki poručio da treba ostaviti da se ‘’stranputicama kojima smo dugo išli bave istoričari,’’ kao takva, osjećam slobodu i dužnost da se istorijom zaista i bavim, te stoga i ukažem na evidentne i opasne primjere revizije koji nam se serviraju sa najviših državnih adresa.

 Glasno ignorišući da pomene prave organizatore Trinaestojulskog ustanka i one koji su jedini istrajali u četvorogodišnjoj borbi za slobodu i protiv okupatora, Mandić je odlučio da ponudi novog heroja. Tako je poseban omaž odao ‘’jednom od ključnih predvodnika ustanika – Jakovu Kusovcu, majoru vojske Kraljevine Jugoslavije’’.

 Praznine u biografiji Jakova Kusovca već neko vrijeme popunjavaju Borba i IN4S, koji kreiraju nove istorijske podatke kako bi stvorili nove heroje, pošto se postojeći ne uklapaju u njihovu ideologiju. A koje potom predsjednik Skupštine legitimiše kroz praznične poruke.

Jakov Kusovac bio je učesnik Trinaestojulskog ustanka, jedan od brojnih kraljevskih oficira koji su rekli ne fašističkoj okupaciji 1941. godine. Međutim, niti je bio major niti je bio komandat čitave akcije na Košćelama.

Kusovac nije bio elitni oficir već predratni oficir saobraćajne struke u Kraljevoj vojsci, a 1941. godinu dočekao je u činu kapetana. To što nije nosio viši čin svakako ne umanjuje značaj njegovog učešća u bici na Košćelama (koje je poslijeratna istoriografija nepravedno zanemarila), ali potire revizionistčki narativ koji nam pruža predsjednik Skupštine o njemu kao majoru i ‘’jednom od ključnih predvodnika ustanka’’.

Završio je u logoru 1943. godine, a po oslobođenju iz zarobljeništva, odlučio je da se ne vraća u Crnu Goru, iz političkih razloga i život je proveo u Južnoafričkoj republici, u Johanesburgu, gdje je i umro 1958. godine.

Nije poznato da je bio aktivan u četničkoj vojsci, o njegovom djelovanju prije 1943. godine ne zna se mnogo, ali nema ga u četničkim formacijama. Nema ga ni u partizanskim. Kusovac nije bio kontroverzna ličnost i za njega se ne vezuju nikakva nepočinstva. Ali nije bio ni među organizatorima ustanka, nije bio ni predvodnik bitaka. Međutim, činjenica da se nije priključio komunstima, kao i da se o njegovom životu ne zna puno, dovoljna je da postane instrument u novoj reviziji naše istorije. 

Nedostatak preciznih podataka dovoljan je tvorcima nove istorije u ‘’Crnoj Gori zemlji slobodnih, srećnih i bogatih ljudi’’ kako kaže predsjednik Skupštine, da mu se dodijele novi epiteti i oko njega stvori mit koji je potreban našim državnim vođama.

Shvatili su već da Pavle Đurišić, Jakov Jovović ili Bajo Stanišić ipak nijesu favoriti većinske Crne Gore i da otvoreno četnička ideologija, pored svesrdne propagandne pomoći SPC i pojedinaca iz regiona, ipak ne prolazi. 

Stoga izmišljaju nove heroje- koji nijesu kontroverzni niti dovoljno poznati i koje mogu oblikovati po svom narativu, u nadi da će biti prihvatljivi većini.

Tako je Jakov Kusovac postao lik nove istorijske bajke koju već duže vrijeme pišu Borba, IN4S, a sada institucionalizuje Andrija Mandić. 

Hiljadu puta ponovljena laž postaje istina, kažu. Ali jednom utvrđena istina ostaće uvijek istina. A istorija je davno rekla svoje. Rekli su to i arhivski dokumenti (npr. dokument odluke o podizanju ustanka), fotografije (npr. kada Pavle Đurišić stoji rame uz rame sa Pircijom Birolijem), video zapisi (npr. kada mitropolit Joanikije Lipovac šeta Cetinjem sa italijanskim vojnicima) i mnogi drugi….

Revizija istorije sprovodi se baš onako kako to rade doajeni nacionalističke, retrogradne i četničke ideologije u Crnoj Gori već decenijama, samo što ovaj put ona dolazi sa parafom i pečatom najvažnijih državnih institucija.

A kako funkcioniše revizija? Izaberete jedan događaj ili jednu ličnost. Dovoljno poznatu ali istovremenu dovoljno nepoznatu. Taman toliko da ljudima zvuči blisko, ali da nijesu upoznati sa detaljima. I onda detalje izmišljate, izostavljate neke, druge dodajete, dozirajući da zvuči sasvim prihvatljivo.

 Ili, ako se radi o baš poznatom, istorijskom trenuku (kao što je obnova nezavisnosti Crne Gore) pronađete način da je povežete sa nekim potpuno različitim narativom, i na taj način joj nametnete novu svrhu, ideju i smisao. Kao što je recimo isti taj Andrija Mandić, uvezivanjem obnove nezavisnosti i primanjem Crne Gore u Ujedinjene nacije, taj istorijski trenutak pokušao da svede na ispunjenje Kosovskog zavjeta.

Ono što je zadivljujuće jeste brzina kojom Andrija Mandić, zvanično lice revizionističke kampanje, sa polugama moći koje čvrsto drži, štancuje nove revizionističke bajke, osmišljene u kriptama i univerzitetskim kancelarijama. Da uvijek ima spremne bar po jednu, za svaki praznik države Crne Gore koji želi da unizi i ponizi. Kao uostalom i državu. 

Srećan Dan državnosti!

Smrt fašizmu, sloboda narodu!

Piše: mr Božena Miljić, istoričarka