Slobodna Dalmacija: Četnik na čelu parlamenta drži evropsku Crnu Goru kao taoca

Zadnji dogadaji u crnogorskoj Skupitini, gdje je vanredna sjednica o smjeni predsjednika parlamenta Andrije Mandića pretvorena u politički teatar iza zatvorenih vrata, ponovo su u fokus stavili jednu od najkontroverznijih i najbizarnijih figura savremene crnogorske politike, piše Slobodna Dalmacija.

Zahtjev opozicije za Mandićevom smjenom, podstaknut njegovim izrazima saučešća porodici ratnog zločinca Ratka Mladića (osuđenog u Hagu za genocid), završio je dramoletom, zaključanom skupštinskom dvoranom i bijegom predsjednika parlamenta. Istovremeno je vladajuća većina sprovela i akciju bojkotovanja potrebnog kvoruma, a novinari nisu pušteni u skupštinu kako ne bi mogli prebrojati ko je došao a ko Mandiću drži štangu. Uglavnom, "ekološka država" odlučila je očigledno do Evropske unije i dalje gaziti putem velikosrpske propagande i institucionalnog nasilja.

Za one koji decenijama prate Mandićev politički put ni njegovo saučešće  Mladićevoj porodici ni ovakav manevar ne predstavlja nikakvo iznenađenje, već kontinuitet političkog djelovanja čovjeka koji je od radikalnog srpskog nacionaliste izrastao u ključnog arbitra crnogorske vlasti.

Po struci inženjer metalurgije, na crnogorsku političku scenu stupio je kasnih devedesetih. Ranije nije imao  vremena, jer je kao rezervista i dobrovoljac morao napadati Dubrovnik, pljačkati i paliti hrvatske kuće i na zgarištima ostavljati kao svoj porpis četničke parole i slavna "četiri ocila". 

Čvrste veze srpske crkve

Kao beskompromisni zagovornik srpskog nacionalizma u Crnoj Gori, kao i čvrstih veza s Beogradom i Srpskom pravoslavnom crkvom, i kroz kasniji politički angažman je jednako predano gradio imidž velikog zaštitnika prava "ugroženog" srpskog naroda.

Svoj javni identitet Mandić je 2007. godine ovjenčao i službenom titulom "četničkog vojvode". Mileta Pavićević, penzionisani ravnogorski četnik i samoproglašeni komandant, dodijelio mu je prestižnu koljačku titulu zbog čega je Mandić u dijelu javnosti i medijima postao ubrzo poznat kao neka lokalna varijanta crnogorskog Voje Šešelja. 

Iako je taj status u modernom političkom diskursu nosio izrazito negativnu konotaciju - simbolizujući istorijski revizionizam, ideologiju Velike Srbije i veličanje koljačkog kolaboracionističkog pokreta iz Drugog svjetskog rata - Mandić se svoje prošlosti i ideoloških korijena nikad nije javno odrekao, već ih je vješto koristio za mobilizaciju najtvrdokornijeg velikosrpskog biračkog tijela u Crnoj Gori.

Okrenuo ćurak

Godinama je bio na čelu Nove srpske demokratije (NSD), a kasnije i široke koalicije Demokratski front (DF). Iz te pozicije vodio je žestoke opozicione bitke protiv dugogodišnje vladavine Mila Đukanovića koji je u međuvremenu prestao biti lojalan Beogradu i okrenuo ćurak. Maandićeva politika bila je, za razliku od kasnije Milove, izravno suprotstavljena crnogorskoj nezavisnosti 2006. godine,  priznanju Kosova te ulasku Crne Gore u NATO savez.

Mandić je svim tim povodima koji su tendirali učvršćenju državnih veza s demokratskim zapadom organizovao masovne proteste, blokade i ulične akcije, često na rubu incidenta, a nemalo puta i optuživan.

Njegova karijera doživjela je dramatičan zaplet 2016. godin, kad je optužen za učestvovanje u navodnom pokušaju državnog udara na sam dan parlamentarnih izbora. Akcija je bila organizovana u saradnji s ruskim obavještajnim službama i srpskim nacionalističkim grupama. 

Prvostepeno je Mandić bio osuđen na višegodišnju zatvorsku kaznu, no presuda je kasnije ukinuta i vraćena na ponovno suđenje. Taj sudski proces Mandić je razvukao i potom pretvorio u svoju političku platformu, prikazujući se kao žrtva političkog progona Đukanovićevog režima.

Ključni preokret u politički marginalnoj karijeri četničkog vojvode dogodio se u avgustu 2020. godine. Pod snažnim uticajem litija (vjerskih povorki) koje je organizovala SPC protiv Zakona o slobodi vjerosipovijest, Mandićev Demokratski front je bio stožerna snaga koja je srušila tridesetogodišnju vladavinu DPS-a. Iako u prvoj "ekspertskoj" vladi Zdravka Krivokapića nije odmah dobio ministarsku fotelju zbog pritisaka zapadnih partnera koji su u njemu vidjeli proruski i srpski radiklani element, Mandić je iz pozadine strpljivo diktirao političke procese. Nakon idućih izbora 2023. godine i stvaranja nove političke konstelacije s Pokretom Evropa sad (PES), Andrija Mandić ostvario je svoj politički vrhunac- četnik je izabran za predsjednika Skupštine Crne Gore. 

Dolaskom na jednu od tri najvažnije državne funkcije započeo je i proces "političkog umivanja": umjesto uličnog psovača i sirovine, nastojao se najednom prikazati kao konstruktivan državnik, zagovornik pomirenja i evropskih integracija Crne Gore. I aktuelni događaji, među ostalim, pokazuju da je Mandićeva metamorfoza bila prvenstveno taktičke prirode. Dok je pred međunarodnim predstavnicima pazio na retoriku, u praksi je nastavio povlačiti poteze koji su duboko iritirali građansku i proevropsku Crnu Goru. Isticanje srpske trobojke u kabinetu, bliski odnosi s Miloradom Dodikom i Aleksandrom Vučićem, te slanje saučešća porodici ratnog zločinca Mladića, otkrili su da Mandićeva ideološka matrica nikad nije promijenjena. 

Dolazak figura poput njega na čelna mjesta u državi odražava duboki paradoks crnogorskog puta prema Evropskoj uniji. Premda Crna Gora službeno slovi za predvodnika evropskih integracija na Zapadnom Balkanu, prisutnost likova s neskrivenim proruskim i probeogradskim agendama na čelnim funkcijama nije nešto što promiče čak ni masno plaćenim indolentnim damama i muškarcima u Briselu. Zapadne diplomatije nikad neće prihvatiti scenario u kojem bi Podgorica rutinski postala "trojanski konj" ruskog ili pročetničkog uticaja unutar procesa širenja Unije, piše Slobodna Dalmacija.

Degradacija vlasti i prava 

Osim geopolitičkog opreza, ovakva kadrovska i ideološka kriza u Crnoj Gori izravno usporava i nužne proevropske reforme. Evropa zahtijeva funkcionalne i stabilne institucije, a parlamentarne blokade, izbjegavanje kvoruma i izbacivanje javnosti s ključnih sjednica više od ičega unazađuju vladavinu prava i koče donošenje sistemskih zakona neophodnih za zatvaranje pregovaračkih poglavlja.

Umjesto da javni prostor u Crnoj Gori bude usmjeren na jačanje ekonomije i usvajanje evropske pravne stečevine, politički fokus se tamo konstantno vraća na identitetske podjele, reviziju istorije i beskrajne rasprave o ratnim zločinima. Pritom i pragmatizam proevropskih opcija koje radi vlastitog sitnog ćara pristaju na saradnju s desničarskim velikosrpskim radikalima šalje poruku da je stranačka i koaliciona stabilnost stavljena ispred jasnog evropskog kursa države.

Izjava opozicionih zastupnika nakon propasti Mandićeve smjene da "ovoga nema ni u Tanzaniji" te najava potpunog prekida saradnje s vladajućom većinom jasan je znak da je Crna Gora ponovo uvučena u duboku blokadu svojih institucija. I biće tako sve dok Mandić ostaje nepomućen u središtu te demokratske oluje, kao političar koji je od nositelja četničke titule uspio doći do pozicije prvog čovjeka parlamenta, pa sad Crnu Goru drži u trajnom stanju nestabilnosti i ideoloških podjela, te za račun stranih centara moći koči njen "evropski san”