Saudijska Arabija tvrdi da su Huti napade izveli iz Iraka uz podršku proiranskih grupa

Jemenski Huti ove sedmice izveli su napade na Saudijsku Arabiju sa teritorije Iraka, u koordinaciji sa iračkim naoružanim grupama, prema procjenama Saudijske Arabije i njenih regionalnih partnera.

To ukazuje na sve veću koordinaciju među proiranskim militantnim grupama, kazala su dva regionalna zvaničnika.

Ove procjene, koje se razlikuju od zvaničnih verzija događaja, ukazuju na to da su članice takozvane Osovine otpora, koju predvodi Iran, dodatno ojačale međusobne veze i sposobnost da nanesu štetu američkim saveznicima u regionu, uprkos višegodišnjim američkim i izraelskim napadima na njihove položaje, od Libana do Irana, nakon napada Hamasa na Izrael 2023. godine.

Napadi su obuhvatili i udare na naftna postrojenja u istočnoj saudijskoj pokrajini, glavnom centru za proizvodnju sirove nafte u toj zemlji.

Saudijska Arabija je u srijedu, zajedno sa Sjedinjenim Američkim Državama, izvela vazdušne napade na ciljeve u Iraku za koje tvrdi da su povezani sa tim napadima, zvanično optužujući proiranske iračke naoružane grupe.

Huti su, s druge strane, saopštili da su upravo oni izveli napade, dok je Irak naveo da sprovodi istragu.

Regionalni zvaničnici, koji tvrde da su pojedini napadi izvedeni sa iračke teritorije zajedničkim djelovanjem iračkih grupa i Huta, dodali su da je operacija bila pod nadzorom Korpusa garde islamske revolucije (IRGC).

Nakon saudijsko-američkih napada u srijedu, proiranski mediji objavili su osmrtnice za pripadnike IRGC-a, iračke borce i najmanje jednog pripadnika Huta.

- Sada postoji direktna obuka i koordinacija među samim članicama Osovine otpora, a ne samo između njih i Irana - rekao je Farea el Muslimi, istraživač Programa za Bliski istok i Sjevernu Afriku pri britanskom institutu Četam haus.

Analitičari navode da ovi napadi pokazuju i sve značajniju ulogu Iraka kao ključne tačke Osovine otpora nakon pada režima Bašara el Asada u Siriji i ozbiljnog slabljenja Hezbolaha u Libanu.

Vlade Saudijske Arabije, Irana i Iraka nijesu odgovorile na zahtjeve za komentar, kao ni Huti, koji tvrde da su njihovi napadi odgovor na saudijske vojne operacije u Jemenu i pokušaj da se prekine, kako navode, „opsada“ koju sprovodi Rijad.

Saudijska Arabija odbacuje te tvrdnje, ističući da su ove godine desetine brodova uplovile u luke pod kontrolom Huta.

Dugogodišnje veze Huta i iračkih grupa

Saradnja između Huta i iračkih naoružanih grupa lojalnih Iranu traje godinama, posebno sa organizacijom Kataib Hezbolah, jednom od najbolje naoružanih i organizovanih iračkih frakcija.

Vođa Huta Abdul Malik el Huti je 2024. godine saopštio da postoji zajednička operativna soba između Huta i iračkih frakcija, a kasnije iste godine dvije grupe objavile su i svoju prvu zajedničku operaciju usmjerenu protiv Izraela.

Huti već godinama imaju stalno prisustvo u Iraku, uključujući kancelarije i zvaničnog predstavnika Ahmeda el Šarafija, koji se javno sastajao sa proiranskim šiitskim političkim partijama i naoružanim grupama u toj zemlji.

Crveni i zeleni plakati sa sloganom Huta „Sarka“ – „Bog je najveći, smrt Americi, smrt Izraelu, prokletstvo Jevrejima, pobjeda islamu“ – godinama su istaknuti u pojedinim djelovima Bagdada.

Analitičari smatraju da je Irak posebno pogodan za djelovanje Huta i drugih proiranskih grupa zbog svoje velike teritorije i prostranih nenaseljenih područja koja omogućavaju skrivanje i izvođenje tajnih napada.

Granicu Iraka sa Saudijskom Arabijom, dugu više od 800 kilometara, teško je nadzirati, što je čini pogodnom polaznom tačkom za napade na Saudijsku Arabiju i druge zalivske države.

Zvaničnici Kuvajta, Saudijske Arabije i Ujedinjenih Arapskih Emirata ranije su za stotine napada optužili grupe koje djeluju iz Iraka. Među njima su napad sa dva drona na američku ambasadu u Rijadu u martu, kao i napad u maju na nuklearnu elektranu Baraka u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

Irak je više puta saopštio da će istražiti tvrdnje o napadima izvedenim sa njegove teritorije na susjedne arapske države, ali kritičari smatraju da vlasti nijesu pokazale dovoljno sposobnosti da ih spriječe, što narušava odnose i kredibilitet Bagdada kod zalivskih susjeda.

Premijer Ali el Zaidi otkazao je planiranu posjetu Saudijskoj Arabiji u četvrtak, gdje je trebalo da se sastane sa prijestolonasljednikom Mohamedom bin Salmanom, nakon saudijskih napada na ciljeve u Iraku uslijed napada na Kraljevinu.

Zaidi je predstavio ambiciozan plan prema kojem bi do kraja septembra svo oružje u zemlji trebalo da bude stavljeno pod kontrolu države, uprkos protivljenju pojedinih naoružanih frakcija.