Prvi samit EU bez Orbana nakon 16 godina: Novi mađarski premijer mijenja kurs prema Briselu

Lideri Evropske unije (EU) danas su se sastali u Briselu prvi put nakon 16 godina bez učešća mađarskog političara Viktora Orbana.

Premijeri, predsjednici i kancelari država članica godinama su se smjenjivali na samitima EU, ali je Orban ostajao stalna figura u evropskim političkim krugovima, istovremeno predvodeći zaokret dijela evropske desnice.

Bio je jedan od pionira nacionalističkog populizma koji je posljednjih godina jačao širom Evrope, a otvoreno je podržavao pokret „Učinimo Ameriku ponovo velikom“ (MAGA) američkog predsjednika Donalda Trampa.

Nakon izbornog poraza u aprilu, Orban je prvi put ostao van samita EU, dok je njegov nasljednik Peter Mađar preuzeo mjesto za pregovaračkim stolom zajedno sa ostalim evropskim liderima, među kojima su Pedro Sančez, Emanuel Makron i Fridrih Merc.

Na samitu se, između ostalog, razgovara o dodatnoj podršci Ukrajini, dok je Orban istovremeno boravio u Briselu na skupu svoje političke grupacije Patriote za Evropu, koja okuplja krajnje desničarske stranke i predstavlja treću po veličini poslaničku grupu u Evropskom parlamentu.

Orban, koji je sada vodeća opoziciona ličnost u Mađarskoj, godinama je bio u sukobu sa institucijama EU zbog osporavanja evropskih politika i učestalih kršenja standarda vladavine prava.

Njegov izborni poraz brojni evropski lideri dočekali su sa olakšanjem, smatrajući ga posljedicom dugogodišnje konfrontacije sa Briselom i bliskih odnosa sa Rusijom.

Ipak, Orban vjeruje da evropska krajnja desnica nastavlja da jača.

- Izborni poraz ne može zaustaviti istorijski proces uspona patriotskih političkih organizacija, zajednica i stranaka širom Evrope. Antimigrantske i suverenističke političke snage nastaviće da jačaju u mjesecima i godinama koje dolaze- rekao je Orban na konferenciji za novinare u Briselu.

Njegov cilj je, kako je naveo, da politička grupacija Patriote za Evropu postane pokretač promjena unutar EU, kroz smanjenje nadležnosti evropskih institucija u oblasti vladavine prava i demokratije, strožu migracionu politiku i jačanje saradnje sa Rusijom i Kinom.

Orban je godinama bio jedan od glavnih protivnika približavanja Ukrajine Evropskoj uniji. Međutim, nova mađarska vlada, koju predvodi Peter Mađar i njegova desnocentristička stranka Tisa, najavila je znatno konstruktivniji odnos prema Briselu.

Mađarska je nedavno povukla veto na pokretanje pristupnog procesa Ukrajine, nakon višenedjeljnih pregovora sa Kijevom o zaštiti prava mađarske manjine u zapadnoj Ukrajini.

Istovremeno, evropska krajnja desnica bilježi određene političke uspjehe. Francusko Nacionalno okupljanje, predvođeno Marin Le Pen, ostvarilo je zapažen rezultat na lokalnim izborima, dok njemačka Alternativa za Njemačku (AfD) nastavlja da jača prema istraživanjima javnog mnjenja.

U Češkoj se na mjesto premijera prošle godine vratio Orbanov saveznik Andrej Babiš, koji je trenutno jedini šef vlade iz političke grupacije Patriote za Evropu.

Ipak, unutar evropske krajnje desnice pojavile su se podjele izazvane različitim stavovima o sukobu Izraela i Irana, kao i prijetnjama predsjednika SAD Donalda Trampa da bi Grenland, autonomna teritorija pod upravom Danske, mogao biti pripojen Sjedinjenim Američkim Državama.

Pošto Orban više nije u prilici da blokira odluke Evropske unije vetom, što je godinama bio jedan od njegovih glavnih političkih instrumenata, uklonjena je jedna od najvećih prepreka napretku Ukrajine na putu ka članstvu u EU.

- Hvala svim liderima na jednoglasnosti, konačno- poručio je ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski.