EU priprema nova pravila za smanjenje zavisnosti od kineskih dobavljača

Evropska unija priprema mjere koje bi kompanije u strateški važnim sektorima primorale da smanje zavisnost od kineskih dobavljača, što predstavlja najnoviji potez Brisela za jačanje ekonomske bezbjednosti usljed rastućih geopolitičkih tenzija sa Pekingom.

Prema prijedlozima o kojima raspravlja Evropska komisija, kompanije iz sektora hemijske industrije, industrijskih mašina i čistih tehnologija mogle bi biti obavezne da ključne komponente nabavljaju od više dobavljača iz različitih zemalja, objavio je danas Financial Times.

Mjere bi spriječile da jedan dobavljač učestvuje sa više od 30 do 40 odsto u nabavci ključnih sirovina ili komponenti jedne kompanije. Takođe bi moglo biti obavezno održavanje najmanje tri odvojena dobavljača za strateški osjetljive komponente.

Zvaničnici u Briselu tvrde da je cilj inicijative smanjenje evropske izloženosti poremećajima u lancima snabdijevanja i ekonomskim pritiscima, nakon niza kriza — od pandemije kovida-19 do ruske invazije na Ukrajinu i kineskog pooštravanja izvozne kontrole nad ključnim materijalima.

Prijedlozi odražavaju rastuću zabrinutost u EU da kineska dominacija u sektorima poput rijetkih minerala, baterija, solarnih panela i industrijskih komponenti čini evropske proizvođače ranjivim na političke pritiske ili trgovinska ograničenja.

Zvaničnici uključeni u pregovore naveli su da bi pravila bila dio šire strategije „smanjenja rizika“, čiji je cilj ograničavanje prekomjerne zavisnosti bez potpunog prekidanja ekonomskih odnosa sa Kinom.

Očekuje se da će prijedlozi biti razmatrani krajem ovog mjeseca, prije mogućih razgovora lidera EU u junu.

Pristalice inicijative smatraju da Evropa ne smije ponoviti greške iz prošlosti sa ruskom energijom, kada je velika zavisnost ostavila blok ranjivim nakon potpune ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine.

- Strateška otpornost zahtijeva diverzifikaciju. Ne govorimo o prekidanju odnosa, već o izbjegavanju opasnih zavisnosti - rekao je jedan zvaničnik EU.

Prijedlozi bi mogli značajno promijeniti strategije nabavke velikih evropskih proizvođača, čiji su lanci snabdijevanja tokom prethodnih decenija snažno povezani sa kineskim proizvođačima.

Poslovne grupe očekivano će se usprotiviti obaveznim pravilima nabavke, upozoravajući da bi mogla povećati troškove, zakomplikovati lance snabdijevanja i smanjiti konkurentnost evropske industrije, koja se već suočava sa visokim cijenama energije i usporenim ekonomskim rastom.

Trgovinski stručnjaci upozorili su i da bi sprovođenje kvota za diverzifikaciju moglo biti pravno i praktično veoma teško, posebno u sektorima u kojima Kina dominira globalnim proizvodnim kapacitetima.

Zvaničnici u Briselu naglasili su da se mjere neće odnositi samo na Kinu, već i na prekomjernu zavisnost od drugih zemalja za kritične sirovine poput kobalta, litijuma i helijuma.

Inicijativa dolazi u trenutku kada EU zauzima oštriji trgovinski stav prema Pekingu, uključujući istrage o kineskim subvencijama za električna vozila i pojačanu kontrolu kineskog prisustva u osjetljivoj infrastrukturi i tehnološkim sektorima.

Evropski komesar za trgovinu Maroš Šefčovič jedan je od zvaničnika koji zagovaraju snažnije trgovinske zaštitne mehanizme i brže reakcije na tržišne poremećaje povezane sa kineskom državnom industrijom.

Ova rasprava pokazuje širu promjenu evropske industrijske politike, u kojoj kreatori politika sve više daju prioritet otpornosti i strateškoj autonomiji, uz slobodnu trgovinu i ekonomsku efikasnost.