EK o stanju Šengena: Tokom 2025. smanjen broj nezakonitih prelazaka spoljnih granica EU

Evropska komisija objavila je peti Izvještaj o stanju Šengena u kome navodi da je tokom 2025. godine smanjen broj nezakonitih prelazaka spoljnih granica EU, ali i da šengenski prostor ostaje suočen sa izazovima koji zahtevaju delovanje i na nivou Unije i na nivou država članica.

Prema podacima iz izvještaja, broj nezakonitih prelazaka granice u 2025. bio je manji za 26 odsto u odnosu na 2024. godinu. Komisija navodi i da je stopa vraćanja osoba koje nemaju pravo boravka u EU iznosila 28 odsto, što je najviši nivo u posljednjih deset godina.

U izvještaju se kao jedan od ključnih događaja navodi potpuno pokretanje Sistema za kontrolu ulaska i izlaska, poznatog kao EES, koji je startovao u aprilu 2026. godine. Taj sistem digitalno bilježi ulaske i izlaske putnika. Prema Komisiji, u prvih šest mjeseci rada države članice registrovale su više od 66 miliona ulazaka i izlazaka, dok je ulazak odbijen za 32.000 osoba koje nisu imale pravo da uđu u EU.

Komisija ocjenjuje da šengenski prostor ostaje “otporan”, ali u izvještaju navodi i da postoje problemi koje treba rješavati zajedničkim mjerama. Kao razlog se posebno pominje današnje geopolitičko okruženje, za koje Komisija navodi da zahtijeva veću kolektivnu odgovornost kako bi Šengen ostao bezbjedan, ujedinjen i otporan.

- Da bi Šengen ostao i otvoren i bezbjedan, moramo da modernizujemo način na koji upravljamo mobilnošću i bezbjednosnim rizicima - rekla je potpredsjednica Evropske komisije za tehnološki suverenitet, bezbjednost i demokratiju Hena Virkunen.

Ona je dodala da su digitalizacija i povezivanje velikih informacionih sistema važni za jače granične provjere i "bezbjedniji šengenski prostor".

Kako se navodi, prioriteti za naredni šengenski ciklus, od 2026. do 2027. godine, biće usmjereni na jačanje spoljne dimenzije Šengena, upravljanje spoljnim granicama, efikasnije vraćanje osoba koje nemaju pravo boravka u EU i unutrašnju bezbjednosnu saradnju.

Komisija najavljuje prijedlog revidiranog Viznog kodeksa, koji bi trebalo da se bavi bezbjednosnim elementima vizne politike EU. U planu su i nastavak primene EES-a, pokretanje ETIAS-a, odnosno nove putne autorizacije za putnike kojima nije potrebna viza, kao i sprovođenje mjera iz Pakta o migracijama i azilu.

Komesar za unutrašnje poslove i migracije Magnus Bruner izjavio je da je EU “na prekretnici” kada je riječ o upravljanju granicama i migracijama.

- Uspostavili smo najmoderniji sistem upravljanja granicama na svijetu, u završnoj smo fazi sprovođenja najveće reforme našeg sistema migracija i azila do sada, i unapređujemo nova pravila kako bismo obezbijedili efikasno vraćanje ljudi koji nemaju pravo boravka u EU - naveo je Bruner.

Komisija navodi i da bi države šengenskog prostora trebalo da dodatno ojačaju operativne kapacitete i koriste podršku Fronteksa za postupke vraćanja. Najavljen je i zakonodavni predlog o digitalizaciji tih postupaka tokom 2026. godine, koji bi trebalo da omogući razvoj digitalnih sistema za upravljanje predmetima.

Komisija planira i nastavak dijaloga sa državama članicama koje su uvele ili su pogođene kontrolama na unutrašnjim granicama, sa ciljem njihovog postepenog ukidanja.

U izvještaju se dodaje i da bi na nivou EU trebalo nastaviti rad na pristupanju Kipra Šengenu, punoj primeni šengenskih pravila koja se odnose na unutrašnju bezbjednost u Irskoj, kao i na saradnji sa zemljama obuhvaćenim procesom proširenja.