MEP: Evropski standardi za bolju zaštitu zaposlenih i veću socijalnu sigurnost

Poglavlje 19 – Socijalna politika i zapošljavanje jedno je od poglavlja koje se najdirektnije tiče svakodnevnog života građana - ističu iz Ministarstva evropskih poslova. Pojašnjavaju da to poglavlje obuhvata devet povezanih oblasti koje zajedno oblikuju dostojanstven i bezbjedan životni i radni vijek građana: radno pravo, zaštitu i zdravlje na radu, socijalni dijalog, politiku zapošljavanja, Evropski socijalni fond plus, socijalnu zaštitu i inkluziju, deinstitucionalizaciju, zabranu diskriminacije i ravnopravnost žena i muškaraca.

- Šta povezuje prvi posao mladog čovjeka, sigurnost zaposlenog na radnom mjestu, podršku djetetu koje odrasta u nepovoljnijim uslovima, pravo osobe sa invaliditetom na život u zajednici i zaštitu svakog građanina od diskriminacije? Sve su to pitanja koja uređuje Poglavlje 19, koje Crna Gora uskoro zatvara na narednoj Međuvladinoj konferenciji u Luksemburgu - poručuju iz Ministarstva evropskih poslova.

U praksi, kako dodaju, to znači da ovo poglavlje prati građane kroz mnoge važne trenutke u životu – od prvog zaposlenja i boljih i bezbjednijih uslova rada do podrške u slučaju gubitka posla.

- Ono definiše i podršku djeci, porodicama i osobama sa invaliditetom, kao i zaštitu svakog pojedinca od diskriminacije - pojašnjavaju u Ministarstvu evropskih poslova, koje rukovodi pregovorima sa Evropskom unijom.

Iz Ministarstva podsjećaju da je Crna Gora, kako bi zatvorila Poglavlje 19, morala da ispuni tri mjerila: da uskladi Zakon o radu i Zakon o zaštiti i zdravlju na radu i ojača inspekciju rada; da uskladi zakone o zabrani diskriminacije i rodnoj ravnopravnosti i ojača instituciju Zaštitnika ljudskih prava i sloboda; te da izgradi administrativne kapacitete, uključujući spremnost za upravljanje sredstvima Evropskog socijalnog fonda.

Iz Ministarstva socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, koje koordinira radom Radne grupe za Poglavlje 19, navode da je dovesti ovako kompleksno poglavlje, koje obuhvata brojne oblasti, gotovo 60 direktiva EU i tri završna mjerila, do zatvaranja prije roka, uz reforme koje zahtijevaju koordinisan rad velikog broja institucija, predstavlja značajan rezultat pregovaračkog i reformskog procesa.

Jača zaštita zaposlenih i bezbjednija radna mjesta

- Rezultati reformi u ovoj oblasti već su vidljivi u praksi. Tokom prethodne godine inspektori rada sproveli su više od 5.700 nadzora širom Crne Gore i otkrili oko 2.700 nepravilnosti na radnim mjestima. Inspekcija rada dodatno se jača, a broj inspektora trebalo bi značajno da bude povećan tokom 2027. godine, čime se stvaraju bolji uslovi za efikasniju kontrolu poštovanja prava zaposlenih. Udio utvrđenih nepravilnosti u oblasti zaštite i zdravlja na radu bilježi osjetan pad u odnosu na prethodnu godinu, što, prema navodima iz saopštenja, ukazuje na napredak u ovoj oblasti - ističe se u saopštenju.

Više mogućnosti za mlade i podrška onima kojima je najpotrebnija

Važan dio reformi odnosi se na zapošljavanje, posebno mladih. Kroz Garanciju za mlade, koja se sprovodi u tri pilot-opštine – Bijelom Polju, Nikšiću i Ulcinju – mladima se pruža veća podrška na putu do prvog zaposlenja. Buduće pristupanje mreži EURES, evropskoj mreži službi za zapošljavanje, pomoći će građanima da lakše pronađu posao i iskoriste mogućnosti zapošljavanja širom Evropske unije.

- Paralelno se mijenja i pristup socijalnoj zaštiti. Sprovodi se reforma vještačenja invaliditeta, kao i aktivnosti predviđene strateškim okvirom za deinstitucionalizaciju, razvoj sistema socijalne i dječje zaštite i prevenciju i zaštitu djece od nasilja. Cilj je da se podrška djeci, osobama sa invaliditetom i porodicama sve više pruža kroz usluge u zajednici, umjesto smještajem u velikim ustanovama - navodi se u saopštenju.

Naredni koraci, kako dodaju, uključuju razvoj usluga u zajednici, osnivanje Centra za hraniteljstvo i porodični smještaj i kriznog centra koji će primjenjivati Barnahus model zaštite djece. 

- Crna Gora priprema i prvi Nacionalni akcioni plan za Evropsku garanciju za djecu do 2030. godine, usmjeren na bolju podršku djeci i smanjenje socijalnih nejednakosti - navodi se u saopštenju.

Priprema za Evropski socijalni fond plus

Jedan od ključnih finansijskih instrumenata EU za zapošljavanje, obrazovanje, razvoj vještina i socijalnu inkluziju jeste Evropski socijalni fond plus (ESF+). Budžet ovog fonda na nivou EU za period od 2021. do 2027. godine iznosi više od 142 milijarde eura.

– Crna Gora, međutim, ne čeka članstvo da bi počela da gradi potrebne kapacitete. Kroz IPA III već sprovodimo Operativni program za zapošljavanje i socijalnu inkluziju 2024–2027, vrijedan 31,6 miliona eura, za čije je sprovođenje uspostavljena operativna struktura po modelu upravljanja koji Crnu Goru priprema za buduće korišćenje Evropskog socijalnog fonda. U okviru te strukture nadležne institucije već razvijaju kapacitete za programiranje, upravljanje, sprovođenje, praćenje i kontrolu sredstava, dok je Zavod za zapošljavanje prvi put preuzeo ulogu posredničkog tijela za finansijsko upravljanje. Na taj način, kroz praktično upravljanje sredstvima IPA III, Crna Gora već gradi institucionalne kapacitete potrebne za efikasno korišćenje znatno većih sredstava koja će joj biti dostupna nakon članstva u EU – navode u Ministarstvu evropskih poslova.

Zatvaranje poglavlja nije kraj reformi

Zatvaranjem Poglavlja 19 fokus se pomjera sa intenzivnog usklađivanja zakonodavstva na punu i dosljednu primjenu evropskih standarda. Ključni izazov biće da usvojeni zakoni, strategije i akcioni planovi donesu rezultate koji su vidljivi građanima.

- Poseban fokus ostaje na povećanju zaposlenosti i aktivnosti stanovništva, naročito mladih, dugoročno nezaposlenih, žena i drugih teže zapošljivih grupa, kao i na boljem usklađivanju znanja i vještina sa potrebama tržišta rada - dodaje se u saopštenju.

Nastaviće se, poručuju, modernizacija i digitalizacija Zavoda za zapošljavanje, razvoj individualizovanih usluga za korisnike, jačanje inspekcije rada i inspekcije zaštite i zdravlja na radu, kao i razvoj kvalitetnijih socijalnih usluga u zajednici.

- U narednom periodu slijede i nastavak Garancije za mlade i produženje njenog Plana implementacije do 2028. godine, pripreme za pristupanje mreži EURES i buduću ulogu u ESF+, nastavak procesa deinstitucionalizacije, jačanje kolektivnog pregovaranja i puna primjena novog okvira u oblasti jednakosti i zabrane diskriminacije - zaključuje se u saopštenju.