Milenijumsko hrišćansko nasljeđe Crne Gore kroz nauku: Istorija, duhovnost i identitet objedinjeni u dva toma

Matica crnogorska objavila je dvotomni zbornik „Hrišćanstvo i hrišćanska kultura na prostoru Crne Gore“, koji donosi naučne radove o viševjekovnom hrišćanskom nasljeđu, ulozi crkvenih institucija i njihovom značaju u oblikovanju crnogorskog kulturnog, duhovnog i državnog identiteta. Publikacija je rezultat međunarodnog naučnog skupa koji je okupio tridesetak istaknutih naučnika, univerzitetskih profesora i istraživača iz šest evropskih država.

Zbornik objedinjuje radove predstavljene na istoimenom međunarodnom naučnom skupu, održanom 1. i 2. oktobra 2025. godine u organizaciji Matice crnogorske, a koji je bio posvećen sagledavanju hrišćanstva kao religijskog, civilizacijskog i kulturnog fenomena na prostoru Crne Gore.

U predgovoru izdanja predsjednik Matice crnogorske Ivan Jovović ukazao je na značaj hrišćanstva u istorijskom oblikovanju crnogorskog identiteta i njegovu neraskidivu povezanost sa duhovnom, kulturnom i državnom tradicijom.

Jovović je istakao da su, uprkos brojnim devastacijama, uništavanju pisane građe i sakralnih objekata, sačuvana svjedočanstva o milenijumskom prisustvu crnogorskog naroda i njegovoj pripadnosti hrišćanskom kulturnom krugu.

Posebno je naglasio da je jedan od ciljeva naučnog skupa bio preispitivanje istorijskih konstrukcija i narativa u kojima se crnogorska istorija i hrišćanska kultura često posmatraju kroz šire istorijske procese, bez dovoljnog uvažavanja uloge domaćih crkvenih institucija.

U tom kontekstu izdvojio je značaj Dukljansko-barske nadbiskupije i Crnogorske mitropolije, odnosno Crnogorske pravoslavne crkve, u očuvanju i razvoju crnogorske duhovne i kulturne tradicije.

Od ranog hrišćanstva do savremenog doba

Publikacija donosi interdisciplinarni pristup proučavanju hrišćanskog nasljeđa, kroz radove iz istorije, arheologije, istorije umjetnosti i kulture, muzikologije, teologije i pravnih nauka.

Autori su se bavili pojavom i razvojem hrišćanstva na prostoru današnje Crne Gore, njegovim uticajem na društvene i kulturne procese, kao i značajem ćiriličnih inkunabula u očuvanju hrišćanske tradicije.

Posebna pažnja posvećena je i pravnoj regulativi u ovoj oblasti, ulozi crkvenih institucija i različitim aspektima očuvanja kulturnoistorijske baštine.

U zborniku su zastupljeni radovi prof. dr Ilije Veleva, prof. dr Božidara Šekularca, prof. dr Lenke Blechove-Čelebić, prof. dr Mladena Vukčevića, mr Vukote Vukotića, prof. dr Antuna Sbutege, mr sc. Ivana Jovovića, dr sc. Sava Markovića, dr Saše Cvetkovskog, mr Dragice Đurašević-Miljić, dr Marije Polimirove, prof. dr Ilije M. Vujoševića, dr Františeka Šisteka, mr Petra Lekića, mr Predraga Lutovca, mr Boška Ikovića, dr Slobodana Jerkova, Slobodana Čukića, prof. dr Dragana Veselinova, Steva Vučinića i mr Božene Miljić.

Objavljivanjem ovog izdanja Matica crnogorska nastavlja aktivnosti usmjerene na naučno istraživanje, dokumentovanje i afirmaciju crnogorske duhovne i kulturnoistorijske baštine, kao i na proučavanje procesa koji su tokom vjekova oblikovali crnogorski identitet.

Urednici zbornika su generalni sekretar Matice crnogorske Ivan Ivanović i predsjednik te institucije Ivan Jovović.

Dvotomno izdanje objavljeno je u okviru biblioteke „Kultura i istorija“.