Regionalna saradnja ključna za razvoj kreativne ekonomije Zapadnog Balkana

Kreativne industrije postaju jedan od ključnih razvojnih sektora regiona, sa značajnim potencijalom za ekonomski rast, zapošljavanje mladih i ubrzanje evropskih integracija, ali je za njihov puni razvoj neophodno snažnije regionalno povezivanje i bolje umrežavanje, ocijenjeno je na ministarskoj diskusiji održanoj u Herceg Novom.

Ministarska diskusija o značaju ekonomije doživljaja i zapošljivosti mladih kao ključnih prioriteta u kulturnoj politici i održivom razvoju kreativnih industrija u regionu održana je u okviru Ministarskog foruma o kreativnoj ekonomiji, koji je Ministarstvo kulture i medija organizovalo u okviru crnogorskog predsjedavanja Berlinskim procesom, u saradnji sa Britanskim savjetom.

Ministarka kulture i turizma Kosova, Saranda Bogujevci, kazala je da kreativni sektor u toj državi bilježi snažan rast i danas učestvuje sa oko deset odsto u ukupnoj zaposlenosti.

- Ekonomski doprinos kreativnih industrija više se nego udvostručio u posljednjih pet godina - kazala je Bogujevci, ističući da je rast digitalnih i kreativnih usluga dostigao oko 70 odsto. 

Ona je naglasila značaj festivala za ekonomiju Kosova, navodeći da ostvaruju povraćaj investicija i do 22 puta, dok je festival Sunny Hill tokom 2024. godine angažovao više od 900 mladih ljudi.

- Festivalima ne promovišemo samo kulturu, već stvaramo radna mjesta i direktan ekonomski efekat - poručila je Bogujevci. 

Najavila je i novu Strategiju kreativne ekonomije, kao i jačanje podsticaja za mlade, startapove i kulturne organizacije.

Ministarka kulture i medija Crne Gore, Tamara Vujović, ocijenila je da kulturne i kreativne industrije imaju sve veći globalni značaj i da projekcije pokazuju da bi do 2030. godine mogle učestvovati sa do deset odsto svjetskog bruto domaćeg proizvoda.

Ona je podsjetila da Crna Gora već godinama razvija ovaj sektor kroz institucionalnu podršku, navodeći da je od 2018. godine, kada je formiran Direktorat za kreativne industrije, podržano 210 projekata u vrijednosti većoj od 1,6 miliona eura.

- Budžet za kreativne industrije povećan je sa 50 hiljada na 400 hiljada eura, a ove godine podržano je 38 projekata - kazala je Vujović. 

Dodala je da je posebno značajan rast ženskog preduzetništva u sektoru, gdje su žene nositeljke 24 projekta vrijedna više od 224 hiljade eura.

Govoreći o institucionalnoj podršci, Vujović je navela da značajnu ulogu imaju Filmski centar Crne Gore i Fond za inovacije, koji su od 2017, odnosno 2022. godine podržali stotine projekata u oblasti filma, inovacija i kreativnih industrija.

- U pripremi je Nacrt plana razvoja kreativnih industrija Crne Gore za period 2026–2030. godine, kao i pokretanje brenda „Created in Montenegro“, sa ciljem međunarodne prepoznatljivosti naših proizvoda - istakla je Vujović. 

Poseban akcenat stavila je na festivalsku scenu, navodeći da je Crna Gora „zemlja festivala“.

- Na ovogodišnji konkurs za podršku festivalima stigle su 133 prijave, a podržano je 108 projekata u iznosu od 860,2 hiljade eura - kazala je Vujović. 

Državni sekretar u Ministarstvu kulture Srbije, Lav Grigorije Pajkić, ocijenio je da kreativne industrije više nijesu samo kulturni sektor, već brzorastući dio ekonomije koji doprinosi BDP-u, izvozu i zapošljavanju.

Naveo je da u Srbiji u kreativnom sektoru radi više od 155 hiljada ljudi, dok filmski i gejming sektor imaju snažan uticaj na druge grane privrede.

- Svaki euro uložen u filmske podsticaje vraća oko 4,5 eura u ekonomiju - naveo je Pajkić, dodajući da festivali i kulturni turizam čine važan dio ekonomije doživljaja. 

Posebno je izdvojio EXPO 2027 u Beogradu kao globalnu platformu za promociju kreativnosti regiona.

 Generalna sekretarka u Ministarstvu kulture Grčke, Eleni Doundoulaki, poručila je da kulturne i kreativne industrije više nijesu samo umjetnički sektor, već važan ekonomski stub, ali je naglasila potrebu za boljim podacima i sistemskim planiranjem. 

- Ono što ne možete da izmjerite, ne možete ni da unaprijedite - kazala je Doundoulaki, ističući da je Grčka prvi put zakonski definisala kulturne profesionalce i sektor u cjelini. 

Ona je upozorila i na uticaj vještačke inteligencije, navodeći da otvara pitanja autorskih prava, ali i nove poslovne mogućnosti.

Direktor albanskog Nacionalnog centra za kinematografiju, Jonid Jorgji, ocijenio je da region prelazi sa masovnog turizma na ekonomiju doživljaja zasnovanu na autentičnosti i iskustvu. 

- Mi smo region priča, tradicije, muzike i festivala, ali i mladih ljudi sa digitalnim vještinama - kazao je Jorgji.

Najavio je izradu nove strategije kreativne ekonomije i jačanje povezivanja kulture i turizma.

Specijalna savjetnica za međunarodnu saradnju u Ministarstvu kulture i turizma Sjeverne Makedonije, Eleonora Zaprova, istakla je da ekonomija doživljaja postaje realnost kroz festivale, muzeje i kulturni turizam.

- Ljudi danas ne žele samo da posmatraju kulturu, već da je dožive i učestvuju u njoj - kazala je Zaprova.

Ambasador Hrvatske, Veselko Grubišić, poručio je da kultura predstavlja strateški sektor koji povezuje ekonomiju, politiku i društvo.

Istakao je važnost ravnomjernog regionalnog razvoja kroz kulturne projekte i festivale, kao i potrebu odgovora na izazove digitalne transformacije i vještačke inteligencije kroz obrazovanje i razvoj vještina.

Ambasador Bosne i Hercegovine, Branimir Jukić, ocijenio je da kreativna ekonomija pretvara znanje i talenat u ekonomski razvoj.

- Kultura nije samo čuvar identiteta, već i snažan pokretač ekonomskog rasta i društvene kohezije - poručio je Jukić, dodajući da su festivali poput Sarajevo Film Festivala važan razvojni alat. 

Ambasador Bugarske, Stefan Dimitrov, ocijenio je da mladi umjetnici imaju ključnu ulogu u razvoju kulture, ali da se suočavaju sa nestabilnim zapošljavanjem i nedostatkom sistemske podrške.

- Mladi umjetnici su budućnost sektora i oni će oblikovati kulturnu scenu - kazao je Dimitrov, navodeći programe stipendija i fondova poput Debut 2024. 

Ambasadorka Italije, Andreina Marsela, ocijenila je da kreativna ekonomija predstavlja savremeni model razvoja zasnovan na kulturi, inovacijama i mladima. 

- Kreativna ekonomija može postati platforma za nove lance vrijednosti u regionu - kazala je Marsella, naglašavajući povezivanje kreativnih gradova, univerziteta i digitalnih centara. 

Otpravnik poslova Njemačke, Ralf Rojš, poručio je da kreativna ekonomija ima veliki potencijal u regionu, ali i da se suočava sa izazovima digitalne transformacije.

Predstavio je programe podrške mladima i mobilnosti umjetnika, uključujući Culture Moves Europe, kao i uticaj vještačke inteligencije na tržište rada i autorska prava.

Generalni sekretar Regionalnog savjeta za saradnju (RCC), Amer Kapetanović, istakao je da region ima veliki kreativni potencijal. Kreativne industrije nijesu marginalne kulturne aktivnosti.

- One stvaraju radna mjesta, generišu izvoz, privlače posjetioce, jačaju imidž regiona i daju mladima razlog da ostanu i grade svoju budućnost ovdje. Kreativnost nije dekoracija. Kreativnost je konkurentnost - poručio je Kapetanović. Naglasio je potrebu mapiranja sektora, formiranja regionalnih klastera i jačanja finansijskih mehanizama.

Predstavnik Britanskog savjeta, Stiven Stening, ocijenio je da Zapadni Balkan već ima značajne resurse za razvoj kreativne ekonomije.

- Region ima snažne kulturne adute i autentična iskustva na kojima se može graditi razvoj - kazao je Stenning, dodajući da je ključno jačanje saradnje, praktičnih rješenja i boljeg prikupljanja podataka o uticaju sektora.