Opštine traže zaštitu budžeta zbog primjene Euro modela
Zajednica opština Crne Gore dostavila je premijeru Milojku Spajiću procjenu uticaja Euro modela na lokalne javne prihode i predlog kompenzatornih mjera, koje su podržale sve 25 opštine. Lokalne samouprave traže da se obezbijedi stabilnost njihovih budžeta i spriječi da smanjenje prihoda, uz istovremeni rast rashoda, ugrozi razvojne projekte i pružanje usluga građanima.
Predloženo je i održavanje novog sastanka predsjednika opština i gradonačelnika sa premijerom, uz učešće ministara nadležnih za sprovođenje predloženih mjera.
- Prema procjenama pojedinih opština, primjena Euro modela mogla bi 2027. godine dovesti do značajnog smanjenja prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica i iz Egalizacionog fonda, uz istovremeno povećanje izdataka za zarade u lokalnim upravama, ustanovama i privrednim društvima čiji su osnivači opštine - saopštili su iz Zajednice opština.
Opština Danilovgrad procjenjuje da bi prihodi od poreza na dohodak fizičkih lica mogli biti manji za oko 36,7 odsto, a prihodi iz Egalizacionog fonda za do 33,87 odsto. Glavni grad očekuje smanjenje prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica za oko 10 odsto, dok Opština Zeta procjenjuje da će prihodi po oba osnova ostati na nivou ostvarenja iz 2026. godine.
- Istovremeno, procijenjeni rast izdataka za zarade u lokalnim upravama i ustanovama kreće se od 26 odsto u Podgorici do 45 odsto u Beranama. Dodatno bi porasla i potreba za transferima opštinskim privrednim društvima, pri čemu se u Glavnom gradu procjenjuje povećanje od oko osam miliona eura - navodi se u saopštenju.
Zajednica opština upozorava da bi takva kretanja smanjila sredstva za kapitalne projekte, posebno u manjim i sjevernim opštinama, otežala funkcionisanje lokalnih javnih službi i dodatno podstakla iseljavanje stanovništva.
Zbog toga je zatraženo da se pripremi više scenarija uticaja Euro modela na prihode i rashode opština i privredu, uz razmatranje mogućih promjena broja zaposlenih i drugih makroekonomskih i fiskalnih pokazatelja. Zajednica opština traži i izradu procjene uticaja propisa (RIA), koja bi bila dostavljena opštinama i njihovoj asocijaciji na izjašnjenje.
- Među ključnim kompenzatornim mjerama je zadržavanje postojećih procenata ustupljenih prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica. Ukoliko taj predlog ne bude prihvaćen za sve lokalne samouprave, jedinstveni zahtjev sjevernih opština, Zete i Tuzi jeste da postojeći procenti ostanu na snazi za te opštine, radi ravnomjernijeg regionalnog razvoja - dodaje se u saopštenju.
Predloženo je i da država dva puta godišnje korisnicama Egalizacionog fonda nadoknađuje umanjenje prihoda nastalo primjenom zakona, u odnosu na prihode ostvarene po tom osnovu tokom 2026. godine.
- Paket mjera obuhvata i donošenje novog zakona o porezu na nepokretnosti, radi efikasnije naplate i sprečavanja višemilionskih odliva iz lokalnih budžeta, kao i povećanje boravišne takse na iznos od jednog do četiri eura, uz usmjeravanje 10 odsto prihoda u Egalizacioni fond. Poseban zahtjev odnosi se na obavezu države da obezbijedi sredstva za poslove koje prenosi na opštine, naročito u oblastima socijalne i dječje zaštite. Ukoliko finansiranje tih obaveza ne bude obezbijeđeno, predloženo je odlaganje primjene zakonskih odredbi koje opštinama donose nove izdatke do 1. januara 2028. godine - poručuju iz Zajednice opština.
Predložene su i izmjene propisa radi održivog finansiranja komunalnih djelatnosti, olakšavanja otplate reprogramiranih poreskih obaveza i uspostavljanja održivog sistema zarada lokalnih službenika i namještenika. Mjere uključuju i stabilnije prihode opština od korišćenja šuma, prenošenje dijela ovlašćenja i prihoda od upravljanja morskim dobrom na primorske opštine, kao i učešće opština u planiranju privremenih objekata u nacionalnim parkovima i prihodima po tom osnovu.
Zajednica opština naglašava da su predložene mjere usmjerene na očuvanje finansijske samostalnosti lokalnih samouprava, u skladu sa Evropskom poveljom o lokalnoj samoupravi i preporukama Savjeta Evrope.
- Njihovo blagovremeno razmatranje i sprovođenje neophodno je kako bi opštine mogle da nastave ulaganja u infrastrukturu, obezbijede kvalitetne javne usluge i odgovore na potrebe građana - zaključuju u saopštenju.