Tri godine Medijske strategije: Zakoni usvojeni, praksa bez očekivanog napretka

Gotovo tri godine nakon usvajanja Medijske strategije Crne Gore 2023–2027, najveći dio planiranih zakonodavnih aktivnosti je realizovan, ali u oblastima koje zavise od primjene propisa i promjene prakse nema očekivanog napretka - ocjenjuje Centar za građansko obrazovanje (CGO). Kao posebno problematične izdvajaju nezavisnost Javnog medijskog servisa, socio-ekonomski položaj zaposlenih u medijima, samoregulaciju i, prije svega, bezbjednost novinara i novinarki.

Medijska strategija, usvojena u oktobru 2023. godine, napominju, postavila je četiri strateška i 15 operativnih ciljeva, sa ambicijom da unaprijedi slobodu izražavanja, kvalitet informisanja, položaj novinara i novinarki i funkcionisanje medijskog tržišta.

- Na formalno-pravnom planu, ostvaren je značajan napredak. Tokom 2024. godine usvojeni su zakoni o medijima, o audiovizuelnim medijskim uslugama i o Javnom medijskom servisu Crne Gore, dok je Agencija za elektronske medije transformisana u Agenciju za audiovizuelne medijske usluge - ocjenjuju iz CGO-a.

Time je, kako navode, značajan dio regulatornog okvira usklađen sa pravnom tekovinom Evropske unije.

Napredak je zabilježen i u oblasti medijske pismenosti. Ona je uvedena kao izborni predmet u osnovnim školama, a prisutna je i u dijelu srednjih škola. Crna Gora je na Indeksu medijske pismenosti za 2026. godinu napredovala sa 33. na 26. mjesto, što je njen najbolji rezultat od uvođenja tog indeksa.

Ipak, CGO ukazuje da Nacionalni savjet za medijsku pismenost, čije je formiranje bilo predviđeno do kraja 2024. godine, nije zvanično konstituisan, dok nijesu realizovane ni sve planirane mjere u borbi protiv govora mržnje i dezinformacija.

Problemi počinju sa primjenom zakona

Najveći izazovi, prema analizi CGO-a, javljaju se tamo gdje je potrebno usvojene propise pretvoriti u praksu.

Kao jedna od najspornijih oblasti izdvaja se nezavisnost Javnog medijskog servisa. Izbor dijela članova Savjeta RTCG tokom 2026. godine pratili su, kako navode, ozbiljni prigovori organizacija civilnog društva na dokumentaciju pojedinih kandidata i samu proceduru izbora.

CGO navodi da je Skupština o kandidatima glasala pojedinačno, što je, prema njihovoj ocjeni, bilo suprotno zakonski propisanoj proceduri i otvorilo prostor za politički uticaj.

Tokom tog procesa i Delegacija Evropske unije pozvala je nadležne da bez odlaganja i temeljno ispitaju navode o nepravilnostima, uz ocjenu da je transparentan izbor Savjeta RTCG važan za slobodu medija i vladavinu prava. CGO, međutim, smatra da je izostalo adekvatno institucionalno ispitivanje tih navoda.

Zaposleni i dalje bez značajnijeg poboljšanja

Ni socio-ekonomski položaj zaposlenih u medijima, prema nalazima CGO-a, nije značajnije unaprijeđen.

- Pregovori o Granskom kolektivnom ugovoru za informativnu, grafičku i izdavačku djelatnost počeli su tek u junu 2026. godine, gotovo tri godine nakon planiranog roka. Istovremeno, više od polovine novinara i novinarki i dalje prima zaradu nižu od prosječne - poručuju iz CGO-a.

Poseban problem predstavlja bezbjednost medijskih radnika i radnica.

Indeks bezbjednosti novinara u Crnoj Gori za 2025. godinu iznosi 3,14 na skali od jedan do sedam. Tokom prošle godine evidentirana su 33 napada i pritiska na medijske radnike i radnice, što je, prema podacima na koje se poziva CGO, najviše od kada se vodi ta evidencija i 40 odsto više nego godinu ranije.

Do sredine juna 2026. godine registrovano je još 13 slučajeva, među kojima su tri SLAPP tužbe i tri prijetnje po život i fizičku bezbjednost.

I Evropska komisija je u julu 2026. godine konstatovala da se izolovani napadi na novinare i dalje dešavaju, uz rastuću zabrinutost zbog uticaja medija u vlasništvu kompanija iz Srbije na crnogorski medijski pejzaž.

Iz CGO-a poručuju da bezbjednost novinara nije sporedni indikator Strategije, već jedan od osnovnih uslova za slobodno i profesionalno novinarstvo.

- Zakonsko unapređenje nema puni smisao ako novinari i novinarke istovremeno rade u okruženju rastućih prijetnji, napada i drugih oblika pritisaka - navode iz CGO-a.

Dio realizacije i dalje bez podataka

CGO ukazuje i na nedovoljnu transparentnost u praćenju realizacije same Medijske strategije.

- Za niz aktivnosti i indikatora, među kojima su jednak tretman učesnika na medijskom tržištu, sistemsko prikupljanje podataka o tržištu, informisanje građana o mogućnostima podnošenja prigovora na rad medija, kao i dio pokazatelja kvaliteta i dostupnosti medijskog sadržaja, u javno dostupnim izvorima nema pouzdanih podataka o stepenu realizacije - ističe se u saopštenju.

Kako objašnjavaju, to ne znači nužno da određena aktivnost nije sprovedena, već da njena realizacija nije dovoljno transparentna i provjerljiva, iako sama Strategija predviđa kontinuirano praćenje, evaluaciju i izvještavanje.

CGO zato poziva Ministarstvo kulture i medija da obezbijedi redovno, detaljno i javno dostupno izvještavanje o realizaciji pojedinačnih aktivnosti, indikatorima i utrošenim sredstvima.

Preostali period važenja Strategije, prema njihovoj ocjeni, trebalo bi usmjeriti prvenstveno na oblasti u kojima zakonske promjene nijesu proizvele očekivane rezultate – depolitizaciju Javnog medijskog servisa, funkcionalnu samoregulaciju, dostojanstven socio-ekonomski položaj medijskih radnika i radnica i njihovu bezbjednost.

- Uspjeh Medijske strategije neće se mjeriti samo brojem usvojenih zakona, već time da li su novinari i novinarke bezbjedniji, mediji nezavisniji, institucije odgovornije, a građani bolje informisani - poručuje saradnica na programima CGO-a Željka Zvicer.

Prema ocjeni CGO-a, upravo raskorak između usvojenih propisa i njihove primjene za sada ostaje najslabija tačka realizacije Medijske strategije.