Cetinjani među pet najboljih na svijetu: Vrhunske inovacije mogu se stvarati i u Crnoj Gori

Vrhunske inovacije mogu se stvarati i u Crnoj Gori, ali samo uz sistemsku podršku, znanje i prepoznavanje dobrih ideja, poručuju za Portal ETV osnivači epiSTEMe Hub-a dr Anđela Martinović i dr Ivan Martinović nakon što je njihov projekat „Youth 4smart Cetinje: Od ideje do pametnog rješenja“ osvojio prestižnu WSIS Champion Prize 2026, jedno od najznačajnijih međunarodnih priznanja u oblasti digitalnih tehnologija.

Na Svjetskom samitu o informacionom društvu (WSIS) u Ženevi, projekat je svrstan među pet najboljih na svijetu u kategoriji životne sredine (E-Environment), potvrđujući da inovacije nastale u Crnoj Gori mogu ravnopravno konkurisati najboljim globalnim rješenjima.

Trenutak koji potvrđuje da se trud isplati

- Stajati na sceni i primiti WSIS Champion nagradu bio je trenutak ponosa, zahvalnosti i potvrde da se predan rad, posvećenost i vjera u ono što radimo prepoznaju i cijene na međunarodnom nivou. Tokom ceremonije uz nas je bila i gospođa Slavica Milačić, ambasadorka Crne Gore pri Ujedinjenim nacijama u Ženevi, što je sam trenutak učinilo još značajnijim, na čemu joj posebno zahvaljujemo - ističu Anđela i Ivan.

WSIS Champions predstavlja veliko međunarodno priznanje za projekte koji koriste informacione i komunikacione tehnologije kako bi doprinijeli rješavanju društvenih izazova i održivom razvoju.

- Biti među WSIS Champions znači biti dio globalne zajednice inovatora čiji je rad prepoznat kao primjer dobre prakse na svjetskom nivou - ističu Martinovići.

Od Cetinja do svjetske scene

Dodatan značaj ovog priznanja predstavlja činjenica da ga dodjeljuje najstarija međunarodna organizacija osnovana 1865. godine u Parizu, kao Međunarodna telegrafska unija. Danas ona nosi naziv Međunarodna telekomunikaciona unija i funkcioniše u okviru Ujedinjenih nacija.

Projekat “Youth 4smart Cetinje”, kako pojašnjavaju Anđela i Ivan, predstavlja nastavak uspostavljanja inovativnog koncepta “Cetinje – Smart city” koji treba da omogući kreiranje Hub-a na otvorenom u kojem će naučnici iz Crne Gore, dijaspore i inostranstva imati priliku da razvijaju pametne sisteme prilagođene potrebama građana Cetinja.

Inovacija nastala iz želje da se pomogne zajednici

- Ideja za realizaciju ovog koncepta proistekla je tokom sprovođenja projekta “Air Quality Monitoring System” koji je 2024. godine takođe nagrađen WSIS Champion priznanjem. Projekat je sproveden u okviru Američkog ugla na Cetinju, a uz podršku Američke ambasade, pod rukovodstvom osnovača epiSTEMe Hub-a dr Ivana Martinovića - kažu sagovornici Portala ETV.

Misija i vizija razvoja projekta “Youth 4smart Cetinje”, dodaju, oblikovane su kroz projektnu aplikaciju na javnom konkursu “SINERGIJA – Crna Gora”, Centra za građansko obrazovanje (CGO) i ostalih partnera, uz podršku Evropske unije.

Projektni prijedlog za koji je bila zadužena osnivačica epiSTEMe Hub-a, dr Anđela Martinović, dobio je najvišu ocjenu, što je omogućilo uspostavljanje prve javne IoT (Internet of Things) mreže u Crnoj Gori, kao i sistema za monitoring popunjenosti kontejnera za odlaganje otpada.

- Projekat je realizovan u partnerstvu sa Prijestonicom Cetinje, Komunalnim preduzećem, Američkim uglom na Cetinju, NVO Aktivni centar. Dodatno, projektni tim su sačinjavali priznati stručnjaci iz oblasti telekomunikacija, programiranja i 3D štampe: dr Mališa Vučinić, istraživač u najvećem istraživačkom centru u Francuskoj Inria, MSc Miodrag Vujković, doktorand i istaknuti stručnjak u oblasti vještačke inteligencije, kao i MSc Tihomir Ćuzović, ekspert u oblasti 3D štampe - navode Anđela i Ivan.

Znanje koje ostaje u Crnoj Gori

Pored razvoja inovativnog sistema, projekat je obuhvatio i edukaciju mladih iz osam crnogorskih opština koji su imali priliku da prođu put od ideje do stvaranja novog proizvoda.

- Uvjereni smo da su uključenost svih ovih aktera, motivacija, strast i vjera osnivača epiSTEMe Hub-a, kao i ostvareni stvarni uticaj za relativno kratak period trasirali put ka postignutom uspjehu - poručuju Cetinjani.

Podrška kao ključ uspjeha mladih inovatora

Kada je riječ o odlasku mladih iz Crne Gore, naši sagovornici smatraju da mladi odlaze jer nemaju razumijevanja i podrške za razvoj svojih ideja, pa ih odlučuju razvijati u inostranstvu.

- Za nauku i inovacije potrebna su finansijska ulaganja, ali i znanje donatora i nadležnih da prepoznaju koji mladi zaista ostvaruju ili mogu ostvariti realni uticaj sa svojom inovacijom. U našem slučaju, konkretno za sprovođenje ovog projekta poklopilo se dosta “kockica”, a to su: naša strast i želja za doprinos rodnom gradu, znanje, vještine, ali i podrška i prepoznavanje naše ideje prije svega od strane donatora i ostalih aktera. Bez svih ovih “kockica” ne možemo govoriti o napretku u domenu nauke i inovacija, a tako ni o vrhunskim inovacijama - poručuju Anđela i Ivan.

Vizija koja može da zaživi širom Crne Gore

Koncept projekta “Youth 4smart Cetinje” je, kažu, od samog početka osmišljen tako da bude skalabilan, odnosno da ima mogućnost proširenja i na ostale djelove Crne Gore.

- Implementacija ovakvih projekata i sistema zahtijeva uključenje više aktera i njihovu adaptaciju. Što se tiče stava epiSTEMe Hub-a, mi smo uvijek raspoloženi i otvoreni za saradnju sa akterima iz drugih opština Crne Gore - zaključuju mladi inovatori.