Rat s Iranom opterećuje ekonomije G7, ali ne očekuju se oštre riječi na samitu

Rast inflacije i skok cijena nafte od 30 odsto usporavaju globalni ekonomski rast, ali lideri najvećih svjetskih ekonomija vjerovatno neće kriviti američkog predsjednika Donalda Trampa za usporavanje izazvano ratom u današnjem nastavku samita G7 u Francuskoj.

Lideri G7, već pogođeni američkim carinama i sporovima oko NATO-a i Grenlanda, javno su kritikovali Trampovu odluku da ih ne konsultuje prije nego što su Sjedinjene Države i Izrael krajem februara pokrenuli rat protiv Irana, upozoravajući pritom na moguće ekonomske posljedice.

Sjedinjene Države i Iran tokom vikenda su objavili da su postigli sporazum o prekidu sukoba i ponovnom otvaranju Hormuškog moreuza, što je unijelo talas optimizma na svjetska tržišta.

Međutim, posljedice rata na globalnu ekonomiju već su vidljive. Cijene energenata naglo su porasle, inflacioni pritisci su ponovo ojačali, a pojavila se i zabrinutost zbog moguće velike krize u snabdijevanju hranom u zemljama u razvoju. Centralne banke pooštrile su monetarnu politiku, pa su Evropska centralna banka i Banka Japana tokom protekle sedmice povećale kamatne stope kako bi ublažile inflatorni udar.

Britanski premijer Kir Starmer izjavio je da mu je „preko glave“ uticaja sukoba na račune za energiju, dok je italijanska premijerka Đorđa Meloni upozorila na ekonomske i društvene posljedice rata. Rast cijena takođe je negativno uticao na popularnost Starmera, njemačkog kancelara Fridriha Merca i francuskog predsjednika Emanuela Makrona.

Ipak, lideri su uglavnom sklonili u stranu rasprave o ekonomskim posljedicama rata tokom ovonedjeljnog samita G7, jer žele da izbjegnu sukob s Trampom, čija im je saradnja potrebna po pitanjima poput Ukrajine, NATO-a i trgovine.

Analitičari smatraju da zbog toga G7, koji je nastao nakon naftnog šoka 1973. godine kako bi pomogao u upravljanju ekonomskim krizama, sada izbjegava suočavanje s najvećim ekonomskim izazovom svijeta, čime rizikuje da izgubi na značaju.

- Američka politika šteti globalnoj ekonomskoj aktivnosti - rekao je Marselo Estevao, glavni ekonomista Instituta za međunarodne finansije.

I pozvao na oprez.

- Imate zemlju s najvećom ekonomijom na svijetu koja podriva ono što je mogla biti zajednička agenda G7 za saradnju - rekao je on, dodajući da lideri moraju očuvati značaj G7 u trenutku kada ekonomije zemalja u razvoju, koje nijesu članice grupe, čine sve veći dio svjetske ekonomije.

Agenda bez sukoba?

Francuska, koja ove godine predsjedava G7 i želi da izbjegne nesuglasice, unaprijed je odbacila mogućnost usvajanja široke završne deklaracije ili zajedničkog saopštenja. Umjesto toga fokusira se na uže teme kao što su globalne neravnoteže, lanci snabdijevanja rijetkim mineralima i preusmjeravanje razvojne pomoći ka programima zasnovanim na investicijama.

Vjerovatnoća ozbiljnog sukoba dodatno je smanjena nakon privremenog sporazuma koji su američki i iranski zvaničnici postigli neposredno prije Trampovog odlaska u Francusku.

Ekonomisti smatraju da je sporazum dobra vijest za svjetsku ekonomiju, ali upozoravaju na velike rizike ukoliko propadne i sukob se ponovo rasplamsa. Dodaju da će za normalizaciju trgovinskih tokova biti potrebni mjeseci, ako ne i duže, dok stručnjaci za gorivo i pomorski saobraćaj procjenjuju da bi mogla proći i godina prije nego što se snabdijevanje brodskim gorivom vrati u normalu.

Direktorka Međunarodnog monetarnog fonda Kristalina Georgijeva, koja je prisustvovala sastanku lidera G7 u Francuskoj, iznijela je optimističniji stav u blogu objavljenom u ponedjeljak nakon postizanja sporazuma, ublaživši upozorenja koja je iznosila prije dva mjeseca. Navela je da se svjetska ekonomija za sada dobro drži i da nema znakova globalnog usporavanja uprkos značajnim regionalnim posljedicama.

MMF, čiji su najveći akcionari Sjedinjene Države, objaviće ažurirane globalne prognoze 8. jula. Objava Georgijeve, koja je uslijedila nekoliko dana nakon pesimističnije procjene Svjetske banke, sugeriše da bi MMF mogao prihvatiti najpovoljniji od tri razmatrana scenarija. Taj scenario pretpostavlja kratkotrajan rat s Iranom i predviđa rast od 3,1 odsto u 2026. godini, u odnosu na 3,4 odsto u 2025. Najgori scenario predviđa usporavanje rasta na svega dva odsto uz inflaciju od 5,8 procenata.

Američki zvaničnici ističu da su cijene nafte pale sa svojih vrhunaca i da su Sjedinjene Države, kao izvoznik energenata, bile zaštićene od još većih cjenovnih udara. Smatraju da bi uticaj rata na svjetsku ekonomiju trebalo brzo da oslabi nakon ponovnog otvaranja moreuza. Prema izvorima upoznatim sa stavovima Trampove administracije, Vašington vjeruje da će čak i Evropa, koja zavisi od uvoza energenata, izbjeći prijeteće nestašice goriva.

Sumnje u značaj G7

G7, čije članice uključuju najveće evropske ekonomije, kao i Sjedinjene Države, Kanadu i Japan, suočava se sa sve češćim pitanjima o svojoj relevantnosti zbog rasta ekonomija u razvoju poput Indije, Brazila i Kine.

Prema podacima Centra za strateške i međunarodne studije, ova grupa danas učestvuje sa svega 44,1 odsto u globalnom BDP-u, dok je u vrijeme osnivanja njen udio iznosio 60,5 procenata.

Ipak, učesnici smatraju da G7 i dalje ima važnu ulogu u kriznim situacijama, kao što je bila globalna finansijska kriza 2008–2009. godine.

- G7 je uvijek bio sposoban da, kada je potrebno, donese konkretne odluke koje i dalje utiču na polovinu svjetske ekonomije - rekao je Martin Milezen, bivši direktor za strategiju MMF-a koji je učestvovao na ranijim samitima, uključujući i neke na kojima je prisustvovao Tramp.

Prema njegovim riječima, evropski lideri biće oprezni tokom strogo planiranih zvaničnih sastanaka, ali su moguća žustra prepucavanja tokom pojedinačnih razgovora i zajedničkih obroka.

Erik LeKompte, izvršni direktor organizacije Jubilee USA Network, rekao je da ekonomska pitanja ostaju prioritet uprkos mirovnom sporazumu i padu cijena goriva.

- Ekonomija je u dubokoj krizi i ne morate živjeti u zemlji u razvoju da biste to osjetili. Dovoljno je da odete u prodavnicu i vidite posljedice - rekao je.