Nobelova nagrada za ekonomiju za "mikroekonomske osnove makroekonomske stabilizacije"

Kraljevska švedska akademija nauka odlučila je da Nobelovu nagradu za ekonomiju za 2026. godinu dodijeli Robertu E. Holu i Majklu Vudfordu „za mikroekonomske osnove makroekonomske stabilizacije“.

Hol i Vudvord su razvili nove makroekonomske modele koji su značajno unaprijedili našu sposobnost sprovođenja efikasne stabilizacione politike, navodi se u obrazloženju Kraljevske švedske akademije. Na osnovu tih modela, pravovremene mjere fiskalne i monetarne politike mogu, kako se navodi, da ublaže uspone i padove u privredi.

- Privredu karakterišu naizmjenični periodi pada i rasta. Još otkako je ekonomista Džon Mejnard Kejnz pre gotovo jednog vijeka predstavio svoje teorije, stabilizaciona politika ima važnu ulogu u ublažavanju tih oscilacija. Tokom recesije, privredna aktivnost podstiče se snižavanjem kamatnih stopa i povećanjem budžetskog deficita, dok bi u periodima snažnog privrednog rasta trebalo primjenjivati suprotne mjere kako bi se rast usporio - podsjeća se u saopštenju Kraljevske švedske akademije.

Međutim, tokom naftnih kriza sedamdesetih godina prošlog vijeka činilo se da kejnzijanski modeli, koji određuju kada i kako treba primjenjivati određene mjere, više ne funkcionišu. Umjesto da smanje nezaposlenost, te mjere dovele su do nekontrolisane inflacije. Zapad je prošao kroz deceniju slabog privrednog rasta, visoke nezaposlenosti i visoke inflacije. Mnogi su smatrali da je stabilizaciona politika nanijela više štete nego koristi i da bi od nje trebalo odustati, ukazuje se u saopštenju.

Šta su promijenili Hol i Vudford?

- Robert E. Hol i Majkl Vudford ovogodišnju Nobelovu nagradu za ekonomiju dobili su zato što su pokazali kako se ekonomski modeli mogu iznova izgraditi kako bi se stabilizacionoj politici vratila djelotvornost. Umjesto da modele zasnivaju na statističkim vezama između makroekonomskih pokazatelja, kao što su inflacija, proizvodnja i potrošnja, odlučili su da ih izgrade na mikroekonomskim osnovama. To podrazumijeva razumijevanje načina na koji domaćinstva i preduzeća, posmatrana u cjelini, svojim postupcima utiču na privredu - objašnjavaju iz Kraljevske švedske akademije.

Jedna od ključnih komponenti tih modela, kako se navodi, jeste pretpostavka da domaćinstva i preduzeća prilikom donošenja odluka o štednji ili cijenama proizvoda uzimaju u obzir svoja očekivanja o budućnosti. Kada vlade i centralne banke saopštavaju svoje planove ekonomske politike, mogu da utiču na ta očekivanja i usmjere privredu u željenom pravcu. Od uvođenja novih modela, oni su se pokazali izuzetno korisnim u suočavanju sa periodima ekonomskog pada koji su nas pogađali, ističe se u saopštenju.

- Rad ovogodišnjih laureata obezbijedio nam je čvrstu teorijsku osnovu za modele koje danas koriste centralne banke i vlade širom svijeta. Zahvaljujući njima, bolje smo opremljeni da se nosimo sa potresima u privredi, kao što su energetske krize ili iznenadne promjene u obimu potrošnje domaćinstava - izjavio je Jon Hasler, predsjednik Komiteta za dodjelu Nobelove nagrade za ekonomiju.