Island u subotu odlučuje o ponovnom otvaranju pregovora za članstvo u EU

Građani Islanda će u subotu, 29. avgusta, glasati o ponovnom otvaranju pregovora o pristupanju Evropskoj uniji, što je prvi korak u planu aktuelne proevropske vlade da približi zemlju EU.

Prema posljednjoj anketi, tijesna većina Islanđana podržava nastavak pregovora o pristupanju EU na nacionalnom referendumu zakazanom za subotu, pokazali su rezultati nove ankete javnog mnjenja, koje je prenijela britanska agencija Rojters.

Birači će odlučivati samo o tome da li će biti otvoreni pregovori s ciljem eventualnog pristupanja. Glas „za“ otvorio bi najmanje dvije godine razgovora s Briselom, nakon čega bi uslijedio drugi referendum, moguće 2028. godine.

Vlada ovo glasanje vidi kao priliku „sada ili nikad“. Premijerka Kristun Frostadotir nedavno je rekla da bi negativan glas eliminisao izglede za članstvo u EU.

Pristalice članstva u EU vjeruju da bi to ojačalo islandsku ekonomiju, omogućilo zemlji da bolje brani svoje interese sa svojim glavnim trgovinskim partnerima i pomoglo joj da se odupre rastućim tenzijama na Arktiku, posebno imajući u vidu namjeru američkog predsjednika Donalda Trampa da preuzme kontrolu nad susjednim Grenlandom.

Island bi se pridružio Evropskoj carinskoj uniji, koja podrazumijeva odsustvo carina između država članica i primjenu zajedničke spoljne carine na uvoznu robu.

Ta nordijska zemlja bi takođe mogla da usvoji euro umjesto islandske krune, koja se smatra nestabilnom, kako bi obuzdala inflaciju, smanjila troškove života i snizila kamatne stope.

Zemlja bi takođe dobila mjesto u institucijama EU – Evropskoj komisiji, Evropskom parlamentu i Evropskom savjetu, koji okuplja šefove država i vlada.

Prema protivnicima članstva u EU, pristupanje bi prenijelo dio moći odlučivanja na Brisel, a da se pritom ne bi ojačala bezbjednost Islanda.

Ribarska industrija, stub islandske ekonomije i simbol nacionalnog identiteta, strahuje da bi Zajednička ribarska politika EU otvorila islandske vode stranim flotama.

Zadržavanjem svoje valute, islandske krune, zemlja bi zadržala zaštitu od ekonomskih fluktuacija, jer može da devalvira u odnosu na euro i dolar tokom padova, a da ojača kada je ekonomija snažna, smatraju protivnici ulaska u EU.

Rejkjavik je obustavio pregovore o pristupanju 2013. godine, četiri godine nakon podnošenja zahtjeva, poslije dolaska na vlast euroskeptične vlade. Od tada su rastući troškovi života i rat u Ukrajini ponovo probudili interesovanje javnosti za ponovno otvaranje debate.

Koalicija lijevog centra, formirana 2024. godine, pristala je da održi ovaj referendum na inicijativu Reformske stranke, stranke naklonjene EU.

Socijaldemokratska partija premijerke Kristun Frostadotir takođe podržava članstvo u EU, iako je po tom pitanju ostala diskretnija. Treći koalicioni partner, Narodna stranka, protivi se tome.

U opoziciji, Stranka nezavisnosti, koju predvodi Gurn Hafstejnsdotir, vodi kampanju za „ne“.

Pristupanje Islanda proširilo bi prisustvo EU na Arktiku, regionu koji je postao sve važnije poprište rivalstva velikih sila.

Kao članica NATO-a, ali bez vojske, Island se nalazi na prolazu Grenland–Island–Ujedinjeno Kraljevstvo (GIUK), jednoj od strateških tačaka u Sjevernom Atlantiku za ruske pomorske aktivnosti.

Island – član Evropskog udruženja za slobodnu trgovinu (EFTA), zajedno s Lihtenštajnom, Norveškom i Švajcarskom – bio bi lakši za integraciju u EU nego druge aktuelne zemlje kandidati, jer bi zahtijevao manje reformi nego Ukrajina ili zemlje Zapadnog Balkana, što ga čini rijetkim slučajem relativno brzog pristupanja.