Američki istraživački centar: Srbija i Gruzija su autoritarni režimi koji se dodvoravaju Trampu

Kada autokrate traže legitimitet, često to čine u paru. Tako je bilo i kada je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u junu otputovao u Tbilisi. Iako je ovo bila prva posjeta jednog srpskog šefa države Gruziji, njihovi režimi već imaju mnogo toga zajedničkog.

Obje vlasti su vješte u balansiranju između udvaranja Vašingtonu, istovremenog urušavanja sopstvenih demokratskih institucija i približavanja američkim protivnicima, piše u analizi američkog istraživačkog centra „Fondacija za odbranu demokratije“ (FDD).

Sa prijateljima poput Srbije i Gruzije, Vašington bi trebalo da provodi manje vremena nudeći ustupke, a više postavljajući pitanje na čijoj su oni zapravo strani.

Na zajedničkoj konferenciji za medije, Vučić je pohvalio privredni rast Gruzije od 9,3 odsto BDP-a kao model na kojem bi Evropa mogla da pozavidi. Nazvavši Gruzijce „bratskim pravoslavnim narodom“, najavio je planove da se do jeseni finalizuje sporazum o slobodnoj trgovini i otvori nova ambasada Srbije u Tbilisiju.

S druge strane, gruzijski premijer Irakli Kobahidze pohvalio je Vučića kao „izuzetnog lidera“ u svijetu koji se suočava sa „nedostatkom lidera“.

Njihovo međusobno divljenje teško da je bilo iznenađujuće. Srbija i Gruzija nijesu samo partneri – one su veoma slične po načinu na koji funkcionišu.

I Vučić i vladajuća partija u Gruziji, ironično nazvana „Gruzijski san“, došli su na vlast tokom 2010-ih godina. Od tada su u velikoj mjeri demontirali demokratski napredak koji su njihove zemlje ostvarile nakon oslobađanja od autoritarne vlasti u prethodnim decenijama.

Godine 2024. vladajuća partija Gruzijski san usvojila je zakon o „stranim agentima“, po uzoru na ruski model, kojim je pojačan pritisak na nezavisne medije i organizacije civilnog društva. Taj zakon izazvao je masovne proteste, na koje su vlasti odgovorile nasilnim razbijanjem demonstracija.

Nekoliko mjeseci kasnije, vladajuća koalicija u Srbiji predstavila je sopstvenu verziju sličnog zakona, dok je srpska policija početkom 2025. godine odvojeno sprovodila racije u nevladinim organizacijama koje se finansiraju iz inostranstva.

Posljednjih godina oba režima proglasila su pobjedu na izborima koje su pratili navodi o izbornim prevarama, pritiscima na birače i zloupotrebi državnih resursa. Nakon što je Evropski parlament izbore u Gruziji 2024. godine ocijenio kao „ni slobodne ni poštene“, Tbilisi je suspendovao svoju kandidaturu za članstvo u Evropskoj uniji.

Sličnosti se tu ne završavaju. Ni Srbija ni Gruzija nijesu uvele sankcije Rusiji nakon njene invazije na Ukrajinu 2022. godine. Od tada su se obje zemlje profilisale kao pogodna čvorišta preko kojih Rusija zaobilazi zapadne sankcije i nabavlja robu dvojne namjene.

Beograd i Tbilisi zapadne kritike ne predstavljaju kao poziv na odgovornost, već kao neprijateljsko miješanje u unutrašnje poslove. „Gruzijski san“ govori o misterioznoj „globalnoj ratnoj partiji“ koja navodno pokušava da destabilizuje Gruziju, dok Vučić optužuje Zapad da finansira „obojenu revoluciju“ u Srbiji.

Možda je najzabrinjavajuće to što su i Srbija i Gruzija odlučno radile na produbljivanju političkih i ekonomskih veza sa Kinom.

U maju je Vučić otputovao u Peking, gdje je kineski predsjednik Si Đinping pohvalio „gvozdeno prijateljstvo“ između dvije zemlje. Ta posjeta nadovezala se na godine sve intenzivnijeg približavanja Srbije i Kine. Tokom Sijeve posjete Beogradu 2024. godine, dvije države potpisale su 29 sporazuma o saradnji, nadograđujući „sveobuhvatno strateško partnerstvo“ uspostavljeno još 2016. godine.

Uprkos tome što je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, Srbija je 2023. godine potpisala sporazum o slobodnoj trgovini sa Kinom i otvorila vrata velikim kineskim ulaganjima u srpsku kritičnu infrastrukturu u okviru inicijative „Pojas i put“. Peking takođe prodaje naoružanje Beogradu, a dvije zemlje su prošle godine održale i svoju prvu zajedničku vojnu vježbu.

Istim putem krenuo je i „Gruzijski san“. Gruzija i Kina potpisale su sporazum o strateškom partnerstvu 2023. godine, koji je 9. juna ove godine unaprijeđen u sveobuhvatno strateško partnerstvo, svega nekoliko dana prije nego što je Vučić doputovao u Tbilisi. Vlast „Gruzijskog sna“ dodijelila je kineskim kompanijama ugovore za ključne infrastrukturne projekte, uključujući strateški važnu dubokomorsku luku Anaklija, a zemlja se pridružila i kineskim finansijskim institucijama.

Danas se Vučić suočava sa najvećim protestnim pokretom u modernoj istoriji Srbije. I „Gruzijski san“ je suočen sa istorijskim otporom koji je u više navrata izveo desetine hiljada Gruzijaca na ulice.

To nijesu ugrožene demokratije pod opsadom. To su autoritarne vlasti koje su se prepoznale.

Sporazum o slobodnoj trgovini najavljen tokom Vučićeve posjete ekonomski je od zanemarljivog značaja – ukupna robna razmjena između Srbije i Gruzije prošle godine iznosila je svega 20 miliona dolara. Iako su dvije strane razgovarale i o saradnji u oblasti saobraćaja i logistike, to nije bio glavni razlog Vučićevog odlaska u Tbilisi. Otišao je zato što je zajednički legitimitet lakše stvoriti između dva istomišljenička autoritarna režima nego ga steći među sopstvenim građanima ili kod zapadnih partnera.

Ipak, i Vučić i „Gruzijski san“ nastoje da pridobiju naklonost administracije Donalda Trampa. Beograd obećava unapređenje ekonomske saradnje sa Vašingtonom i razvoj „strateškog dijaloga“ između SAD i Srbije.

U međuvremenu, Tbilisi je zatražio obnovu odnosa sa Vašingtonom nakon što su se američko-gruzijski odnosi pogoršali tokom administracije Džoa Bajdena. Međutim, kada im je poručeno da bi takvo resetovanje zahtijevalo konkretne promjene u ponašanju, vlasti u Tbilisiju uzvratile su da „nijesu školarci kojima treba držati lekcije“.

Vašington bi ove režime trebalo da vidi onakvima kakvi jesu.

Vučić i „Gruzijski san“ nijesu prijatelji Sjedinjenih Američkih Država. To su autoritarne vlasti koje guše prava svojih građana i sarađuju sa protivnicima Amerike, dok istovremeno nastoje da nastave da ubiraju koristi od partnerstva sa Zapadom. Vašington ne bi trebalo da gaji nikakve iluzije ni o jednima ni o drugima.