Crna Gora u EU ne gubi sebe ni suverenitet – dobija moć da njen glas bude jači

Nakon Samita Evropske unije i Zapadnog Balkana u Tivtu, više se ne postavlja pitanje da li će Crna Gora postati članica Evropske unije, već kada će se pridružiti porodici najrazvijenijih evropskih država. Crna Gora to može, a cilj je da postane članica do 2028. godine. To su poruke koje su uputili najviši evropski zvaničnici – od predsjednika Francuske Emmanuela Makrona, preko predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen, do predsjednika Evropskog savjeta Antonia Košte.

I baš kao što je Košta poručio u Tivtu: „Crna Goro, brojimo dane do članstva.“

Na tu istorijsku poruku prirodno se nadovezuje jedno važno pitanjei: da li Crna Gora ulaskom u Evropsku uniju gubi svoj suverenitet?

Odgovor koji stiže od evropskih zvaničnika, diplomata, ministara i političkih analitičara gotovo je jednoglasan – ne. Naprotiv, članstvo u Evropskoj uniji ne znači odricanje od državnosti i nezavisnosti, već jačanje sposobnosti države da štiti interese svojih građana i učestvuje u donošenju odluka koje oblikuju budućnost Evrope.

Ssgocornici Portala ETV poručuju da članstvo u EU ne znači odricanje od državnosti, identiteta ili nezavisnosti, već jačanje kapaciteta države da štiti interese svojih građana u svijetu sve složenijih političkih, ekonomskih i bezbjednosnih izazova. U savremenoj Evropi, ističu oni, suverenitet nije samo pitanje formalne samostalnosti, već i stvarne moći da se utiče na procese koji oblikuju budućnost. A upravo za tim stolom, gdje se donose ključne odluke, Crna Gora bi kao članica Evropske unije imala svoje mjesto i svoj glas.

SUVERENITET SE NE PREDAJE, VEĆ DIJELI DA BI BIO JAČI

Bernarda Gradišnik, ambasadorka Slovenije u Crnoj Gori, za Portal ETV jasno govori da Crna Gora ne gubi suverenitet samim članstvom u EU, već dio svojih ovlašćenja prenosi na zajedničke institucije u oblastima koje su države članice dogovorile ugovorima. EU može djelovati samo u granicama nadležnosti koje su joj članice prenijele, dok sve što nije preneseno ostaje u rukama države članice.

 - Drugim riječima, Crna Gora će kao članica učestvovati u donošenju pravila koja i sama mora da primjenjuje, umjesto da ih prima spolja bez glasa. Kao i sve države članice, imaće mjesto za pregovaračkim stolom, predstavnike u institucijama EU i ravnopravan glas u Savjetu EU - navodi. 

Kako dodaje, prema iskustvu Slovenije, najveće koristi su bile pristup jedinstvenom tržištu, lakši izvoz i poslovanje, fondovi EU, veća mobilnost ljudi, kao i lakše studiranje, rad i putovanje. 

- Posebno naglašavamo i uvođenje eura, ulazak u Šengen i mogućnost da aktivno oblikujemo evropske politike. Takođe, članstvo donosi razvojne i finansijske prednosti koje po pravilu nadmašuju uplaćeni doprinos, uz modernizaciju javnih usluga, infrastrukture i digitalizacije - zaključila je ambasadorka. 

EVROPA NE BRIŠE IDENTITETE – ONA IH POVEZUJE

Dakle, kako se može zaključiti, iskustvo Slovenije posebno je značajno za Crnu Goru, jer pokazuje kako mala država članstvom u Evropskoj uniji ne gubi političku težinu, već dobija nove mehanizme za zaštitu svojih interesa i ubrzani razvoj.

Ministar vanjskih poslova Ervin Ibrahimović za Portal ETV kazao je da je evropski projekat nastao na ideji da se različiti evropski identiteti ne ukidaju, već povezuju.

– Žan Mone  je razumio da se mir, stabilnost i razvoj u Evropi ne mogu graditi na usamljenim državama, već na institucijama koje ih obavezuju da zajednički odlučuju, pregovaraju i preduzimaju odgovornost za prosperitet svojih društava – istakao je Ibrahimović.

Ugovori Evropske unije propisuju da Unija poštuje jednakost država članica i njihov nacionalni identitet, uključujući njihova politička i ustavna ustrojstva.

-  Svaka članica zadržava svoj ustav, svoju vladu, svoj parlament, svoju zastavu, svoj zvanični jezik, svoj državni identitet i svoje institucije. Svoje nadležnosti prenose samo u oblastima u kojima je zajedničko djelovanje snažnije od pojedinačnog - kazao je. 

Podvlači - Crna Gora je danas u završnoj fazi procesa usklađivanja svojih politika sa evropskom pravnom tekovinom, u nastojanju da crnogorsko društvo u potpunosti približi evropskim standardima i vrijednostima. 

- Već je duboko ekonomski, bezbjednosno, politički i vrijednosno upućena na evropski prostor. Ni sama evropska integracija nije administrativni proces, već proces temeljne unutrašnje modernizacije države koja je odlučna da bude država sa jačim institucijama, pouzdanijim pravosuđem, konkurentnijom ekonomijom, boljom infrastrukturom i javnom upravom koja služi građanima.

Evropsko građanstvo prirodno nadograđuje crnogorsko ustavno ustrojstvo, jer ono ne počiva na etnički ekskluzivnom razumijevanju države, već one u kojoj je nosilac suvereniteta građanin, a koja njeguje multivjerski, multietnički i multinacionalni sklad. Na referendumu 2006. godine Crna Gora je povratila pravo da sama odlučuje o svojoj budućnosti, a članstvom u Evropskoj uniji ona tu budućnost smiješta u najstabilniji i najuređeniji okvir demokratskih država, kojem i geografski, i vrijednosno, i istorijski pripada.

Zato je za Crnu Goru članstvo u Evropskoj uniji, nakon što je postala članica NATO, istorijski najvažniji razvojni, politički i ekonomski projekat od obnove nezavisnosti.

– I zato, umjesto što govorimo o odricanju od državnosti ili suvereniteta, možda je bolje postaviti pitanje da li Crna Gora može djelotvornije štititi svoj suverenitet izvan sistema u kojem se pravila donose, ili za stolom gdje se donose odluke koje oblikuju evropsku ekonomiju, bezbjednost, pravni poredak i standarde. Kao država članica, Crna Gora će učestvovati u njihovom kreiranju zajedno sa drugim evropskim partnerima, uvažavajući i plasirajući u pregovorima svoje nacionalne interese – poručio je Ibrahimović.

Crna Gora će članstvom dobiti ravnopravno mjesto u evropskim institucijama, pristup Jedinstvenom tržištu od više stotina miliona ljudi, veću pravnu sigurnost za građane i investitore, snažniju zaštitu potrošača, predvidljivija pravila konkurencije, efikasnije institucije i veći kvalitet javnih politika. 

- Osim toga, na raspolaganju će joj biti značajno veći evropski fondovi za infrastrukturu, poljoprivredu, obrazovanje, inovacije i životnu sredinu. Njen glas na međunarodnoj sceni biće snažniji, jer će nastupati kao dio daleko nadmoćnijeg političkog i ekonomskog aktera. Njene institucije biće snažnije, otpornije i sposobnije da zaštite nacionalne interese u svijetu koji je sve manje predvidiv - podvukao je ministar. 

Ako evropski zvaničnici i crnogorski državni vrh naglašavaju koristi članstva, politički analitičari dodatno objašnjavaju zbog čega je pogrešno Evropsku uniju posmatrati kao prijetnju državnom suverenitetu.

EU NIJE SUPERDRŽAVA, VEĆ SAVEZ SUVERENIH DRŽAVA

Politički analitičar iz Zagreba Davor Đenero za Portal ETV kaže da Evropska unija nije organizovana kao „Sjedinjene Evropske Države“.

– Evropska unija nije federacija, nego savez suverenih država. Koncept Evropske unije zasniva se na tome da države članice grade međusobno kompatibilne političke i ekonomske sisteme, koji omogućuju slobodno kretanje ljudi, kapitala i proizvoda na području Unije. Svaka država svojim stanovnicima garantuje isti set temeljnih ljudskih prava. I tu staje „ujedinjenje“. Države donose svoje suverene politike i bore se za to da svojim građanima osiguravaju bolja javna dobra od ostalih – navodi Đenero.

Kako dodaje, u takvim okolnostima, građani mogu i “glasati nogama”, odlaziti iz države koja im ne osigurava dovoljno dobro školstvo, zdravstvo, čistu okolinu… Kao u savezu država, sam se uski krug politika planira na nivou državnog saveza, dok se većina odluka donosi na nivou države ili regionalne i lokalne samouprave.

– Zajednički se planiraju samo one politike koje nije moguće racionalno planirati na nižim nivoima, kao što je, na primjer, planiranje mreže putnih i željezničkih koridora. Unija je u svoj acquis iz hrišćanskog socijalnog nauka preuzela koncept supsidijarnosti, što znači da podstiče planiranje javnih politika na najnižem nivou na kojem je to moguće efikasno činiti, a Unija članicama pruža supsidijarnu podršku. Svako snosi odgovornost za svoje odluke, ali funkcioniše temeljna podrška i garancija osnovne sigurnosti. Za malu državu kakva je Crna Gora, kao i Hrvatska, ne postoji podsticajniji okvir zaštite suvereniteta od onoga koji pruža EU – zaključuje Đenero.

Pitanje, međutim, nije samo kako je Evropska unija organizovana, već i šta konkretno članstvo znači za države koje joj pristupaju. Upravo na tom aspektu insistira i Ivan Vuković.

DIO NADLEŽNOSTI SE PRENOSI, ALI SUVERENITET POSTAJE JAČI

Potpredsjednik Demokratske partije socijalista i poslanik  Ivan Vuković za Portal ETV ističe da pristupanje Evropskoj uniji podrazumijeva prenos dijela nadležnosti države na nadnacionalne strukture EU.

– Zahvaljujući tome, odluke Evropskog suda pravde, Evropske komisije, Evropske centralne banke i Evropskog revizorskog suda obavezujuće su za sve države članice, bez izuzetka. I dok se, u tom smislu, može govoriti o gubitku dijela suvereniteta, članstvo u EU istovremeno predstavlja najbolji garant njegove zaštite, pogotovo za male zemlje kakva je Crna Gora. Tome u prilog govori i činjenica da se najvažnije političke odluke u EU, uključujući one koje se tiču vanjske politike, bezbjednosti i odbrane, donose konsenzusom. Dakle, za državu poput naše, u regionu kakav je Zapadni Balkan, ne postoji dugoročno održiva i državno odgovorna alternativa punopravnom članstvu u Evropskoj uniji – ocjenjuje Vuković.

Sličan pogled dijele i predstavnici evropskih institucija, koji smatraju da se stvarna vrijednost članstva najbolje vidi kroz mogućnost da država učestvuje u kreiranju politika koje utiču na njen svakodnevni život i budući razvoj.

KO NIJE ZA STOLOM – O NJEMU SE ODLUČUJE

Poslanik u Evropskom parlamentu Matjaž Nemec za Portal ETV poručuje da Crna Gora članstvom u Evropskoj uniji ne gubi svoj suverenitet.

– Ona ostaje nezavisna država, sa svojim ustavom, institucijama, parlamentom, vladom, jezikom, identitetom i međunarodno-pravnim subjektivitetom. Članstvo u Evropskoj uniji ne znači nestanak države, već ulazak u zajednicu država koje su odlučile da dio svojih nadležnosti ostvaruju zajedno, tamo gdje je to korisnije, snažnije i efikasnije nego kada svaka država djeluje sama – navodi Nemec.

Prema njegovim riječima, suverenitet u savremenoj Evropi ne treba posmatrati samo kao pitanje formalne samostalnosti, već i kao pitanje stvarne moći da država zaštiti interese svojih građana.

– Za manju državu, poput Crne Gore ili Slovenije, članstvo u Evropskoj uniji znači da ne stoji sama pred velikim ekonomskim, sigurnosnim, klimatskim i geopolitičkim izazovima. Naprotiv, ona dobija mjesto za stolom za kojim se donose odluke koje oblikuju čitav evropski prostor – kaže Nemec.

On podsjeća da bi Crna Gora kao članica imala svoje predstavnike u institucijama Evropske unije – u Evropskom savjetu, Savjetu EU, Evropskom parlamentu i Evropskoj komisiji.

– To znači da ne bi samo preuzimala evropska pravila, već bi učestvovala u njihovom oblikovanju. Za državu veličine Crne Gore to predstavlja važan politički dobitak, jer joj omogućava da svoj glas čuje mnogo snažnije nego što bi to mogla sama – ističe Nemec.

Dodaje da članstvo u EU podrazumijeva i obaveze: poštovanje evropskog prava, standarda pravne države, zajedničkih pravila unutrašnjeg tržišta, zaštite potrošača, životne sredine i konkurencije.

– U nekim pitanjima, odluke se donose zajednički, a ne više isključivo na nacionalnom nivou. Ali to nije gubitak suvereniteta u negativnom smislu, već svjesna i demokratska odluka da se dio suvereniteta dijeli sa drugim državama članicama radi većeg zajedničkog uticaja. Drugim riječima, pitanje nije da li Crna Gora nešto gubi, već šta dobija time što dio odluka donosi zajedno sa državama koje dijele slične vrijednosti, standarde i interese – naglašava Nemec.

Dobija pristup jedinstvenom evropskom tržištu, veću pravnu sigurnost, bolju zaštitu građana, snažnije institucije, evropska sredstva, nove mogućnosti za mlade i privredu, kao i jači međunarodni položaj.

– Za nas u Evropskom parlamentu, proširenje Evropske unije na Zapadni Balkan nije samo tehničko pitanje. To je političko, istorijsko i strateško pitanje. Evropska budućnost Crne Gore znači stabilniji region, jaču demokratiju, snažniju vladavinu prava i jasniju pripadnost evropskoj porodici. Zato bih rekao ovako: Crna Gora članstvom u Evropskoj uniji ne gubi sebe. Naprotiv, ona dobija mogućnost da svoj suverenitet koristi snažnije, sigurnije i uticajnije, zajedno sa drugim evropskim državama –  zakojučio  je Nemec.

SNAŽNIJE I SIGURNIJE 

Za malu državu poput Crne Gore najveći rizik nije dijeljenje dijela nadležnosti sa partnerima koji poštuju iste demokratske vrijednosti, već ostanak izvan prostora u kojem se donose odluke koje određuju budućnost kontinenta. Članstvo u Evropskoj uniji znači više političke težine, snažnije institucije, veću ekonomsku sigurnost, pristup fondovima i tržištu od stotina miliona ljudi, ali i jaču zaštitu nacionalnih interesa u vremenu globalnih kriza i geopolitičkih promjena.

Crna Gora ulaskom u Evropsku uniju ne prestaje da bude država, ne gubi svoj identitet, jezik, zastavu, institucije niti pravo da odlučuje o svojoj budućnosti. Naprotiv, članstvom dobija priliku da o pitanjima koja direktno utiču na njene građane odlučuje zajedno sa najrazvijenijim evropskim demokratijama, umjesto da odluke drugih samo prihvata sa strane. Kako su saglasni evropski zvaničnici, diplomate, ministri i politički analitičari, suverenitet u 21. vijeku nije izolacija, već sposobnost da utičete na procese koji oblikuju ekonomiju, bezbjednost i razvoj države. 

Zato se suštinsko pitanje ne svodi na to da li Crna Gora gubi ulaskom u Evropsku uniju, već šta bi izgubila ostankom van nje. Evropska unija je okvir u kojem Crna Gora svoju državnost, nezavisnost i suverenitet može učiniti snažnijim, sigurnijim i uticajnijim nego ikada ranije.