Nikolić: Žene vode gotovo trećinu preduzeća, ali ostvaruju manje od petine prihoda
Žensko preduzetništvo u Crnoj Gori bilježi rast treću godinu zaredom, ali povećanje broja preduzeća još ne prati njihov udio u ukupnim prihodima i zaposlenosti, pokazuje analiza koju je Ratko Nikolić, glavni analitičar BI Consultinga, predstavio na TWBM Empower Forumu 2026 „Od vidljivosti do konkretne podrške ženama u biznisu“, održanom u Podgorici u organizaciji Top Women Business Montenegro (TWBM).
Prema podacima koje je predstavio Nikolić, od ukupno 35.744 registrovanih preduzeća u Crnoj Gori u 2025. godini 10.152 bilo je u vlasništvu žena ili su njima upravljale žene. To je rast od 9,01 odsto u odnosu na 2024. godinu. Udio ženskih preduzeća u ukupnom broju kompanija iznosio 28,33 odsto. Od ukupnog broja ženskih preduzeća 7.182 su u vlasništvu žena, dok 2.970 vode žene.
- Treću godinu zaredom bilježimo rast, tako da možemo da govorimo o čvrstom trendu. Približavamo se trećini ženskih preduzeća od ukupnog broja registrovanih preduzeća u Crnoj Gori - naveo je Nikolić.
Međutim, brojnost ne znači i jednaku ekonomsku snagu ženskih preduzeća. Njihov udio u ukupnim prihodima iznosio je 17,67 odsto, što je, prema Nikolićevoj ocjeni, pokazatelj da su žene i dalje dominantno zastupljene u mikro i malim biznisima.
Slična situacija je i na tržištu rada. Udio zaposlenih u ženskim preduzećima blago je smanjen sa 20,67 na 20,13 odsto. Nikolić, međutim, smatra da se taj podatak ne može tumačiti kao najava negativnog trenda, imajući u vidu rast ovog parametra kroz prethodne godine.
Trgovina prednjači, Podgorica poslovni centar
Struktura ženskog preduzetništva pokazuje da je trgovina i dalje najzastupljenija djelatnost, pa je u tom segmentu u 2025. godini bilo 2.313 preduzeća u vlasništvu ili pod upravljanjem žena. Značajno učešće imaju i stručne, naučne i tehničke djelatnosti, u kojima je evidentirano 1.808 preduzeća, zatim usluge smještaja i ishrane sa 1.018, kao i ostale uslužne djelatnosti sa 821 preduzećem.
Geografska raspodjela pokazuje snažnu koncentraciju poslovanja u centralnom dijelu zemlje. U Podgorici je registrovano 3.567 ženskih preduzeća, odnosno oko 35 odsto njihovog ukupnog broja. U centralnom regionu evidentirana su 4.632, dok je na jugu registrovano 4.510 ženskih preduzeća.
- Na sjeveru ih je 1.010, što predstavlja blagi pad od 0,19 odsto u odnosu na 2024. godinu - kazao je Nikolić, navodeći da taj podatak prati generalnu sliku sa ukupnim brojem preduzeća u sjevernom regionu.
Govoreći o efektima postojećih mjera podrške, Nikolić je ocijenio da trogodišnji rast ukazuje na određene pozitivne pomake, ali da ostaje pitanje da li su sadašnji modeli dovoljni i da li ih treba dodatno unaprijediti.
Nikolić je na događaju saopštio da bi zbog procesa „prečišćavanja“ Centralnog registra privrednih subjekata, u skladu sa novim Zakonom o privrednim društvima, naredni izvještaj mogao pružiti realniju sliku broja aktivnih preduzeća.
- Imaćemo konkretnije podatke nego sada s obzirom na stanje registra. Nadamo se i vjerujemo da će podaci pokazati veći broj aktivnih ženskih preduzeća - rekao je Nikolić.
UNDP analiza: Prepreke počinju prije odlaska u banku
Dok analiza BI Consultinga prikazuje obim, strukturu i ekonomski položaj ženskih preduzeća u Crnoj Gori, istraživanje Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) fokusirano je na prepreke u preduzetničkom ekosistemu, pristup finansiranju, društvene norme i mogućnosti za razvoj ženskog biznisa.
Preliminarne nalaze rodne analize preduzetničkog ekosistema predstavila je Bojana Tomović, projektna analitičarka Klastera za rodnu ravnopravnost UNDP-a. Istraživanje obuhvata 300 firmi u šest ekonomija Zapadnog Balkana, a anketirano je približno 1.000 građanki i građana uzrasta od 15 do 65 godina.
Tomović je kazala da Crna Gora, prema predstavljenim nalazima, ima najveće učešće žena u radnoj snazi u regionu, oko 57,7 odsto, ali i najveći jaz u zaradama. Istraživanje pokazuje da su ženska preduzeća u prosjeku mlađa i manja od preduzeća u vlasništvu muškaraca. Prosječna starost ženskih firmi iznosi 10,2 godine, u poređenju sa 17,7 godina kod muških.
Žene su češće vlasnice mikropreduzeća, ali istovremeno češće zapošljavaju druge žene. Iako firme prijavljuju rast poslovanja, veći broj zaposlenih izraženiji je kod preduzeća u vlasništvu muškaraca.
Tomović je ukazala da se jedan od razloga može tražiti u načinu organizacije ženskih biznisa, u kojima preduzetnice često istovremeno preuzimaju više zaduženja - računovodstvo, planiranje, marketing i druge poslovne funkcije. Takav obrazac, prema njenim riječima, povezan je i sa rodnim očekivanjima da žene treba da obavljaju više poslova istovremeno, što se prenosi i na organizaciju njihovih preduzeća.
Istraživanje je pokazalo i da je svega 33 odsto ankretiranih ženskih preduzeća u Crnoj Gori apliciralo za kredit. Nijednom od tih preduzeća zahtjev nije odbijen, ali nijedno nije koristilo kreditne linije namijenjene ženskom biznisu.
- Obeshrabrivanje žena da započnu biznis dešava se mnogo prije nego što dođu kod kreditnog savjetnika u banci i budu odbijene - kazala je Tomović.
Dok muškarci češće navode nepovoljne kreditne uslove i stroge zahtjeve za kolateral kao prepreke, žene ukazuju na nedostatak konkretnih finansijskih proizvoda prilagođenih njihovim preduzećima i na percepciju da se njihovi biznisi smatraju rizičnijim.
Na važnost usluga brige, poput vrtića, podrške u brizi o starijima i produženog boravka za djecu, kao mjere koje bi mogle pomoći ženama da pokrenu i razvijaju biznis, ukazuje 12 odsto anketiranih firmi, 63 odsto eksperata i 82 odsto građanki i građana u regionu.
Tomović je zaključila da društvene norme predstavljaju jednu od ključnih prepreka ženskom preduzetništvu, zbog čega podrška ne bi trebalo da se ograniči samo na obuke i finansijske podsticaje, već da obuhvati i uslove koji ženama omogućavaju da održe kontinuitet poslovanja.