Zelena agenda i dalje čeka punu primjenu: Crna Gora ostvarila napredak u propisima, ali predstoji mnogo posla

Iako je Crna Gora ostvarila napredak u donošenju zakona i strateških dokumenata koji se odnose na zaštitu životne sredine, puna primjena obaveza iz Zelene agende za Zapadni Balkan i dalje predstavlja značajan izazov.

O tome je bilo riječi na nacionalnoj konferenciji „Zelena agenda u praksi i izazovi njene implementacije“, koju je organizovala NVO Green Home, u okviru projekta usmjerenog na jačanje kapaciteta organizacija civilnog društva za ovu oblast.

Konferencija je okupila predstavnike civilnog sektora, stručnjake i druge zainteresovane aktere, koji su razgovarali o dosadašnjim rezultatima, preprekama u sprovođenju preuzetih obaveza i mogućnostima za unapređenje saradnje između organizacija civilnog društva, lokalnih samouprava i državnih institucija.

Azra Vuković iz NVO Green Home ukazala je na to da je Zelena agenda, uprkos obavezama koje je Crna Gora preuzela, ostala u sjenci drugih procesa povezanih sa evropskim integracijama, prije svega pregovora u okviru Poglavlja 27, koje se odnosi na životnu sredinu.

- Crna Gora je dosta uradila kada je riječ o donošenju zakona i strategija iz ovih oblasti, ali u dijelu implementacije i dalje ima mnogo obaveza koje treba ispuniti - kazala je Vuković.

Ona je istakla da je cilj konferencije bio da se sagleda gdje se država trenutno nalazi u ispunjavanju obaveza iz Zelene agende, ali i da se otvori prostor za razgovor o problemima koji bi mogli usporiti njihovu realizaciju.

Zelena agenda za Zapadni Balkan, koja je proistekla iz Sofijske deklaracije iz 2020. godine, obuhvata pet ključnih oblasti: dekarbonizaciju, smanjenje zagađenja, zaštitu biodiverziteta, cirkularnu ekonomiju i održivu poljoprivredu. Njihova realizacija podrazumijeva povezivanje različitih sektora i konkretne promjene u načinu na koji se upravlja prirodnim resursima, razvija privreda i organizuje svakodnevni život građana.

U okviru konferencije održana su tri panela, tokom kojih su razmatrani osnovni principi Zelene agende, kvalitet vode i vazduha, kao i pitanja mobilnosti i održivog saobraćaja. Posebna pažnja posvećena je istraživanju sprovedenom u Ulcinju, čiji rezultati mogu poslužiti kao osnova za planiranje održivijih rješenja u oblasti saobraćaja.

Jačanje civilnog sektora i saradnje sa institucijama

Konferencija je organizovana u okviru projekta „Jačanje kapaciteta organizacija civilnog društva za Zelenu agendu“, koji NVO Green Home realizuje u saradnji sa partnerskim organizacijama iz više crnogorskih gradova. U projektu učestvuju organizacije MSJA iz Ulcinja, Natura iz Kolašina, Centar za ekološke inicijative iz Berana, Društvo mladih ekologa iz Nikšića i Centar za zaštitu i proučavanje ptica iz Podgorice.

Projekat je finansijski podržala Beogradska otvorena škola, uz podršku Evropske unije.

Prema riječima Sanje Orlandić iz NVO Green Home, početno istraživanje među organizacijama civilnog društva pokazalo je da postoji potreba za dodatnom edukacijom i boljom informisanošću o Zelenoj agendi, njenim ciljevima i obavezama koje iz nje proizilaze.

- Ono što smo pokušavali da postignemo kroz projekat, i u čemu smo u dobrom dijelu uspjeli, jeste da promovišemo temu Zelene agende, odnosno da radimo na edukaciji organizacija civilnog društva, kao i na umrežavanju sa lokalnim samoupravama i institucijama na nacionalnom nivou - kazala je Orlandić.

Tokom projekta organizovano je šest treninga u pet gradova, kao i šest foruma koji su omogućili učešće građana i razmjenu iskustava o lokalnim ekološkim problemima i inicijativama. Aktivnosti su bile usmjerene prvenstveno na smanjenje zagađenja vode, vazduha i zemljišta, uz poseban osvrt na kvalitet vazduha i upravljanje otpadom.

Orlandić je naglasila da Zelena agenda nije ograničena samo na smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte, već obuhvata i šire promjene u oblastima energetike, mobilnosti, poljoprivrede, upravljanja otpadom i zaštite prirode.

Značajan dio projekta činile su i medijske aktivnosti, kao i izrada infografika namijenjenih građanima, sa ciljem da se složene teme približe javnosti i ukaže na mogućnosti za njihovo aktivnije uključivanje u zaštitu životne sredine.

Istraživanje mobilnosti u Ulcinju ukazalo na dominantnu upotrebu automobila

Jedna od tema konferencije bila je održiva urbana mobilnost, predstavljena kroz istraživanje koje su organizacije Green Home i Co-Plan sprovele u okviru programa „Wheels of Change“, uz finansijsku podršku Transportne zajednice. Istraživanjem su obuhvaćene opštine Ulcinj i Skadar, sa ciljem boljeg razumijevanja saobraćajnih navika građana i potreba različitih grupa stanovništva.

Dr Kejt Dhrami, ekspertkinja za teritorijalni razvoj iz organizacije Co-Plan iz Albanije, predstavila je nalaze koji ukazuju na to da je automobil dominantno prevozno sredstvo u obje opštine, dok se bicikl i javni prevoz koriste u manjoj mjeri. Ovaj obrazac posebno je izražen u Ulcinju, gdje je, kako je navela, javni prevoz ograničen.

- Došli smo do saznanja da su u obje opštine građani više usmjereni na korišćenje automobila kao glavnog prevoznog sredstva nego na korišćenje bicikala i javnog prevoza - kazala je Dhrami.

Istraživanje je ukazalo i na razlike u saobraćajnim navikama u odnosu na pol i starosnu dob. Prema predstavljenim rezultatima, žene u obje opštine češće koriste javni prevoz nego muškarci, dok su mladi skloniji korišćenju bicikala u odnosu na osobe starije od 25 godina. U Skadru su, u poređenju sa Ulcinjem, izraženiji obrasci korišćenja bicikala i kretanja pješaka.

Upitnik je obuhvatio 158 ispitanika, a prikupljeni podaci uključuju njihove navike, preferencije i iskustva u saobraćaju, kao i izazove sa kojima se suočavaju. Posebno su razmatrani rodna perspektiva i stavovi mladih, što može doprinijeti boljem razumijevanju potreba različitih korisnika saobraćajnog sistema.

- Ovi nalazi su veoma ohrabrujući kada je riječ o planiranju saobraćajnih sistema u oba grada - istakla je Dhrami, navodeći da je Skadar već objavio Plan održive urbane mobilnosti, dok je Ulcinj u procesu njegove izrade.

Rezultati istraživanja mogu poslužiti Opštini Ulcinj kao jedna od osnova za izradu ovog plana i definisanje mjera koje bi unaprijedile uslove za pješačenje, korišćenje bicikala i javnog prevoza.