Milionske kazne, a sudovi za prekršaje bez ujednačenih evidencija

Više od 13 miliona eura novčanih kazni izrečeno je pred Sudom za prekršaje u Podgorici od početka 2023. do kraja avgusta 2026. godine, dok je u istom periodu naplaćeno oko 6,14 miliona eura, odnosno oko 47 odsto izrečenog iznosa, pokazuju podaci koje je prikupio Centar za građansko obrazovanje (CGO).

Podaci dobijeni putem zahtjeva za slobodan pristup informacijama od sudova za prekršaje u Podgorici, Budvi i Bijelom Polju, kako je saopštila  asistentkinja na projektima CGO Rozana Vuljaj, ukazuju i na značajne razlike u načinu vođenja evidencija.

- Zbog toga nije moguće dobiti potpun i neposredno uporediv pregled izrečenih i naplaćenih novčanih kazni, kao ni strukture prekršaja pred ova tri suda - naglasila je ona.

Sud za prekršaje u Podgorici je, prema njenim riječima, jedini dostavio podatke i o izrečenim i o naplaćenim novčanim kaznama.

- U 2023. izrečeno je 2,86 miliona, a naplaćeno 1,88 miliona eura; u 2024. izrečeno je 3,80 miliona, a naplaćeno 1,77 miliona; u 2025. izrečeno je 3,73 miliona, a naplaćeno 1,74 miliona, dok je do kraja avgusta 2026. izrečeno 2,61 milion, a naplaćeno oko 755 hiljada eura. Ovaj sud, međutim, nema zbirnu evidenciju o strukturi prekršaja prema traženim kriterijumima - navela je Vuljaj.

Sud za prekršaje u Budvi, prema njenim riječima, raspolaže detaljnim podacima o strukturi predmeta i naplaćenim novčanim kaznama i troškovima postupka, ali ne vodi posebnu evidenciju o ukupno izrečenim kaznama.

- U strukturi predmeta ubjedljivo dominiraju saobraćajni prekršaji koji čine od 69 do 72 odsto, pri čemu je to 11.035 od 15.991 predmeta u 2023. godini, 9.380 od 13.651 u 2024. godini, 9.696 od 13.733 u 2025. godini i 8.375 od 11.700 predmeta do kraja avgusta 2026. godine - dodala je Vuljaj.

Zanimljiv je, cijeni ona, i pad broja predmeta iz oblasti zaštite od nasilja u porodici u Budvi - sa 633 u 2023. na 577 u 2024. godini i 444 u 2025. godini, odnosno za gotovo 30 odsto u odnosu na 2023. godinu.

- U prvih osam mjeseci 2026. godine evidentirano je 310 takvih predmeta. Ovaj trend treba posmatrati i u kontekstu obavezujućeg Uputstva Vrhovnog državnog tužioca iz oktobra 2024. godine, usmjerenog na ujednačavanje postupanja tužilaštava u predmetima nasilja u porodici i snažniji krivičnopravni pristup ovim slučajevima - istakla je Vuljaj.

Ni Sud za prekršaje u Bijelom Polju, kako je istakla, nema podatke o ukupnom iznosu izrečenih novčanih kazni, jer se, prema odgovoru Suda, oni još ne mogu izvući iz programa ROF i PRIS.

- Od početka 2023. do kraja avgusta 2026. godine naplaćeno je ukupno 4.462.552,19 eura, ali taj iznos zbirno obuhvata novčane kazne, troškove postupka i sudske takse, kao i obaveze iz prethodnih godina naplaćene tokom ovog perioda - dodala je Vuljaj.

Od početka 2023. do kraja juna 2026. godine u Bijelom Polju novčane kazne izrečene su, prema njenim riječima, u ukupno 14.063 predmeta, od čega se 10.812, odnosno gotovo 77 odsto, odnosilo na bezbjednost saobraćaja, 992 na javni red i mir, 357 na zaštitu od nasilja u porodici, 301 na sprječavanje korupcije, 274 na sprječavanje zloupotrebe droga, a 1.327 na ostale oblasti.

- Za jul i avgust 2026. godine struktura nije dostavljena, jer Sud te podatke nije mogao izvući prije završetka devetomjesečnog izvještaja o radu - navela je Vuljaj.

Ona ukazuje da dok jedan sud raspolaže podacima o izrečenim i naplaćenim kaznama, ali ne i zbirnom strukturom prekršaja, drugi ima strukturu predmeta i podatke o naplati, ali ne i ukupan iznos izrečenih kazni, a treći nema podatak o ukupno izrečenim kaznama i finansijske podatke vodi zbirno sa troškovima postupka i sudskim taksama.

- Tri suda, dakle, isti segment rada prate na tri različita načina, što onemogućava potpun, pouzdan i neposredno uporediv uvid u funkcionisanje prekršajnog sistema - ukazala je Vuljaj.

CGO, kako je istakla, ocjenjuje da je neprihvatljivo da u sistemu kroz koji prolaze desetine hiljada predmeta i milionski iznosi ne postoje ujednačene evidencije koje bi omogućile jednostavan odgovor na osnovna pitanja - koliko je kazni izrečeno, koliko naplaćeno, za koje prekršaje i u kojem periodu.

- Takve razlike otežavaju praćenje efikasnosti naplate, poređenje rada sudova, analizu kaznene politike i prepoznavanje trendova koji bi trebalo da budu osnov za unapređenje sistema - navela je ona.

Stoga je CGO uputio inicijativu Ministarstvu pravde da, u okviru svojih nadležnosti i u saradnji sa nadležnim pravosudnim institucijama, obezbijedi jedinstven način vođenja i izvještavanja o ovim podacima, kako bi evidencije svih sudova za prekršaje bile potpune, pouzdane i međusobno uporedive.