Kolika je snaga crnogorskog vjetra: Od planinskih prevoja do zelene energetske tranzicije

Vjetar je vjekovima pokretao jedrenjake i mlinove, ali moderna tehnologija učinila ga je jednim od ključnih stubova savremene energetike. U eri globalne tranzicije ka čistim izvorima, Crna Gora koristi jedinstveni geografski položaj kako bi ojačala svoju poziciju u regionalnoj proizvodnji energije iz vjetra.

Spoj mediteranske i kontinentalne klime stvara idealne uslove za to. Visoravni, poput Krnova i Gvozda, izložene su snažnim i postojanim vjetrovima koje oblikuju nadmorska visina i lokalna topografija, dok primorski grebeni, poput Možure, imaju koristi od konstantnih morskih strujanja nastalih usljed temperaturnih razlika između kopna i mora.

Koliko je Crna Gora zapravo odmakla na svom putu energetske tranzicije? Danas Crna Gora ima dvije velike vjetroelektrane u pogonu: VE Krnovo (72 MW), kao pionira ove tranzicije, i VE Možura (46 MW). Najnovija VE Gvozd (54,6 MW), prvi proizvodni objekat u vlasništvu državne elektroenergetske kompanije Elektroprivreda Crne Gore, predstavlja naredno značajno proširenje kapaciteta zemlje za proizvodnju električne energije iz vjetra i trenutno čeka upotrebnu dozvolu. 

U povoljnim vremenskim uslovima, ovi kapaciteti mogu pokriti više od 40 odsto ukupne dnevne potrošnje električne energije u zemlji, doprinoseći smanjenju emisija ugljen-dioksida, zavisnosti od uvoza električne energije i oslanjanja na ugalj. Crna Gora takođe nastavlja da usklađuje svoje energetsko zakonodavstvo sa evropskim standardima, kroz nove zakonske propise usmjerene na podsticanje razvoja obnovljivih izvora energije i stvaranje jasnijih uslova za buduće investicije.

Međutim, najveća vrijednost zelene tranzicije ne mjeri se samo u usvojenim zakonima i proizvedenim megavat-satima, već trajnom transformacijom lokalnih zajednica koje su dio ove priče. 

Vjetroparkovi bi mogli da postanu najsnažniji zamajac za oživljavanje crnogorskih sela i planinskih krajeva čiji je potencijal decenijama bio nedovoljno iskorišćen usljed kontinuiranog iseljavanja stanovništva.

Priprema terena i izgradnja budućih vjetroturbina zahtijeva izgradnju i unapređenje pristupnih puteva, čime se direktno smanjuju saobraćajna izolovanost katuna i planinskih sela. 

Za lokalne stočare i poljoprivrednike to znači bolji pristup imanjima tokom cijele godine i znatno olakšan transport proizvoda do gradskih pijaca. Istovremeno, izgradnja moderne komunalne i elektro-infrastrukture otvara potpuno nove mogućnosti za razvoj seoskog, eko i avanturističkog turizma, pružajući lokalnom stanovništvu prilike za dodatne izvore prihoda.

Pored stabilnih radnih mjesta na redovnom održavanju i obezbjeđenju samih objekata, ključna i najdugoročnija dobit za mještane stiže kroz opštinske kase. Projekti energije vjetra mogu takođe doprinijeti prihodima opština kroz odgovarajuće poreze, naknade i druga lokalna davanja. Ova dodatna sredstva mogu ojačati kapacitete lokalnih samouprava za ulaganje u lokalne prioritete, kao što su obnova škola, unapređenje zdravstvenih ustanova, proširenje vodovodne mreže i sanacija lokalnih puteva.

Baš kao što je gradnja velikih hidroelektrana prošlog vijeka definisala našu privrednu i energetsku osnovu, ova generacija stoji pred sopstvenim istorijskim zadatkom. Šansa da kroz vjetrovite potencijale izgradimo modernu i stabilnu mrežu predstavlja viziju čije dobrobiti prevazilaze današnje potrebe, ostavljajući siguran oslonac i ekonomsku stabilnost za generacije koje dolaze.