Institut za biologiju mora obilježava 65 godina: Građani ključni u otkrivanju morskih vrsta
Institut za biologiju mora, jedina naučno-istraživačka ustanova u Crnoj Gori posvećena isključivo proučavanju mora, ove godine obilježava 65 godina od osnivanja.
Tim povodom iz ove ustanove započeli su serijal od 65 objava tokom 2026. godine u kome će sažeto podijeliti zanimljivosti iz djelovanja Instituta, od osnivanja do danas.
- Pored uobičajenih metoda i programa praćenja morskih organizama koje sprovodi osoblje Instituta za biologiju mora, važno je istaći i doprinos lokalnih zajednica kroz građansku nauku (engl. citizen science). Ovakav način prikupljanja podataka pokazao se posebno vrijednim kada je riječ o ranom otkrivanju stranih (alohtonih) vrsta i evidentiranju rijetkih organizama, za koje je vjerovatnoća susreta tokom redovnog terenskog rada mala.
Najdugotrajniji program građanske nauke koji Institut sprovodi odnosi se na ajkule i raže Jadranskog mora. Značajan broj ovih vrsta rijetko se registruje tokom standardnih istraživanja zbog njihove niske brojnosti ili sporadične pojave. Kroz program #pošaljiajkulu prikupljen je veliki broj vrijednih nalaza, prvenstveno zahvaljujući crnogorskim ribarima, ali i drugim građanima. Na osnovu ovih podataka izrađen je popis vrsta hrskavičavih riba u našem dijelu Jadrana i procjena njihove učestalosti u lokalnim ulovima.
Doprinos građana imao je važnu ulogu i u evidentiranju prvih nalaza alohtonih vrsta riba i drugih morskih organizama. Zahvaljujući prijavama, zabilježeni su prvi nalazi ribe trube (Fistularia commersonii), napuhača (porodica Tetraodontidae), tamne mramornice (Siganus luridus), ribe-lava (Pterois miles), atlantske smeđe kozice (Penaeus aztecus) i drugih vrsta. Pošto je brojnost novopridošlih vrsta u početku obično veoma mala, njihovo uočavanje tokom naučnih istraživanja može biti otežano, dok je realnije da će ih najprije uloviti ili primijetiti ribari. Isto važi i za danas rijetke vrste, poput hame (Argyrosomus regius), koje su nekada bile znatno brojnije u Jadranu.
Poseban segment građanske nauke je i praćenje želatinoznih organizama, prije svega meduza, čija se pojava u Mediteranu bilježi sve češće, a time i u Jadranu. Institut za biologiju mora od 2013. godine kontinuirano prikuplja podatke o želatinoznim organizmima i njihovoj rasprostranjenosti u našim vodama. Svaki podatak je dragocjen, bilo da se radi o masovnoj pojavi ili o pojedinačnom primjerku.
Građanska nauka omogućava svakome da doprinese boljem razumijevanju rasprostranjenja i promjena u morskim ekosistemima. Ukoliko ulovite ili primijetite ajkulu ili ražu, uočite vama nepoznatu vrstu ribe ili drugog morskog organizma, ili zabilježite meduzu, pošaljite fotografiju (po mogućnosti iz više uglova) uz naznaku lokacije i datuma, putem društvenih mreža ili drugog dostupnog kanala komunikacije’’, saopštili su iz Instituta za biologiju mora.