Evropski pravosudni lideri iz Tivta: Ustavne reforme ne smiju slabiti nezavisnost institucija

Ustavne promjene koje Crnu Goru očekuju na putu ka Evropskoj uniji moraju očuvati nezavisnost ustavnih institucija, podjelu vlasti, sigurnost sudijskog mandata i lični integritet sudija, jedan je od ključnih zaključaka međunarodne konferencije „O Ustavu, državi i demokratiji“, koju su u Tivtu organizovali Ustavni sud Crne Gore i Ministarstvo evropskih poslova.

Predsjednici, potpredsjednici i sudije ustavnih i najviših sudova evropskih država, predstavnici Evropskog suda za ljudska prava, Suda pravde Evropske unije i Venecijanske komisije saglasili su se da evropski put zahtijeva sposobnost ustavnog sistema da se mijenja, ali istovremeno i disciplinu uzdržanosti kako reforme ne bi zadirale u temeljne garancije nezavisnosti institucija.

Ustavna stabilnost, zaključeno je, ne znači nepomičnost, ali ni ustavni razvoj ne može značiti da se o svakoj ustavnoj garanciji može pregovarati. Zakonodavna i druga ustavna vlast moraju imati mogućnost da reformišu institucije, ali ustavne izmjene ne smiju postati instrument za zaobilaženje zaštitnih mehanizama kojima se garantuje njihova nezavisnost.

Posebno je naglašeno da zaštita nezavisnosti sudstva podrazumijeva i sigurnost sudijskog mandata, zaštitu ličnog i profesionalnog integriteta sudija i poštovanje podjele vlasti, kako političke i institucionalne promjene ne bi mogle biti korišćene za nedozvoljen uticaj na sudsku vlast.

Učesnici su ocijenili da članstvo u Evropskoj uniji ne predstavlja završetak evropskog konstitucionalizma, već početak nove faze u kojoj nacionalne ustavne institucije nastavljaju da štite demokratiju, vladavinu prava, osnovna prava i nezavisnost sudstva.

Istaknuta je i važna uloga Venecijanske komisije, čija nezavisna, uporednopravna i stručno utemeljena mišljenja državama pružaju podršku u oblikovanju ustavnih i institucionalnih reformi u skladu sa evropskim standardima, naročito u oblastima vladavine prava, ustavne pravde, nezavisnosti sudstva i institucionalne ravnoteže.

Zaključeno je i da Crna Gora prije članstva treba jasno da uredi ustavnopravni osnov za prenos vršenja određenih suverenih ovlašćenja na Evropsku uniju. Takva rješenja treba da omoguće puno učešće države u evropskom pravnom poretku, ali istovremeno da očuvaju njen ustavni identitet i demokratske garancije.

Pristupanje Evropskoj uniji, ocijenjeno je, ne zahtijeva samo eventualne izmjene teksta Ustava. Ono podrazumijeva i ozbiljno institucionalno prilagođavanje uloge Skupštine, Vlade, redovnih sudova i Ustavnog suda u donošenju evropskih odluka, primjeni prava Evropske unije i dijalogu sa evropskim sudovima.

Posebno je ukazano da neriješena ustavnopravna pitanja treba otvoriti i riješiti prije članstva, a ne ostavljati ih za period nakon pristupanja. Ustavna reforma zato ne treba samo da omogući ulazak u Evropsku uniju, već da postavi stabilan dugoročni okvir za odnos nacionalnog ustavnog prava i prava EU.

Nacionalni ustavni sudovi i nakon članstva zadržavaju važnu ulogu u evropskom pravnom prostoru. Njihov odnos sa Sudom pravde Evropske unije treba da počiva na dijalogu i saradnji, uz očuvanje odgovornosti koju imaju kao čuvari nacionalnog ustavnog poretka.

U radu konferencije učestvovali su neki od vodećih predstavnika evropskog pravosuđa. Među panelistima i moderatorima bili su predsjednica Ustavnog suda Crne Gore Snežana Armenko, predsjednik Ustavnog suda Austrije Christoph Grabenwarter, predsjednik Ustavnog suda Belgije Pierre Nihoul, sudija Suda pravde Evropske unije Siniša Rodin, direktorica i sekretarka Venecijanske komisije Simona Granata-Menghini, potpredsjednica Evropskog suda za ljudska prava Ivana Jelić, sudija Saveznog ustavnog suda Njemačke Peter Frank, potpredsjednik Ustavnog suda Italije Francesco Viganò i potpredsjednica Ustavnog suda Slovenije Neža Kogovšek Šalamon.

O savremenim izazovima ustavnog sudstva, uključujući upotrebu vještačke inteligencije i zaštitu nezavisnosti sudova u novom tehnološkom okruženju, govorili su predsjednik Evropskog suda za ljudska prava Mattias Guyomar, predsjednik Vrhovnog suda Estonije Villu Kõve, sudija Vrhovnog suda Holandije Martin Kuijer i zamjenik predsjednika Vrhovnog suda Ujedinjenog Kraljevstva Lord Philip Sales.

Konferencija je tako u Crnoj Gori okupila vrh evropskog ustavnog i najvišeg sudstva, sa ciljem da iskustva država članica i evropskih institucija posluže kao orijentir u predstojećim ustavnim i institucionalnim reformama Crne Gore.

Doprinos realizaciji konferencije dali su Opština Tivat i Turistička organizacija Tivat, Opština Kotor i kompanija Plantaže.

Konferencija je podržana kroz projekat „EU Empower ME“, koji sufinansiraju Evropska unija i Vlada Savezne Republike Njemačke, a implementira GIZ.