Eko-tim: Crna Gora nespremna za primjenu Mehanizma za prekogranično prilagođavanje ugljenika
Crna Gora je nespremno dočekala primjenu Mehanizma za prekogranično prilagođavanje ugljenika (CBAM), koja je počela 1. januara, ocijenili su predstavnici nevladine organizacije (NVO) Eko-tim.
Oni su objasnili da je CBAM je pravno definisan mehanizam EU koji se ne može politički suspendovati, niti odložiti, bez obzira na to što predstavnici Vlade u posljednje vrijeme govore o pregovorima sa Evropskom komisijom (EK) i očekivanjima fleksibilnijeg pristupa.
- Važno je da institucije prestanu da šalju umirujuće poruke i da građanima i privredi otvoreno kažu koje je realno stanje sa kojim se suočavamo i koliko će CBAM u narednim godinama koštati Crnu Goru - poručili su iz Eko-tima.
Oni su podsjetili da je Crna Gora krajem prošle godine usvojila Zakon o klimatskim promjenama, ali da u praksi još nije uspostavljen operativan sistem trgovanja emisionim kreditima, sa pratećim podzakonskim aktima i provjerljivim pravilima mjerenja i verifikacije emisija, koji bi EU mogla smatrati uporedivim sa EU ETS-om.
- Upravo takav sistem predstavlja jedan od osnovnih uslova za umanjenje ili izuzeće od CBAM-a. Treba podsjetiti i da su ti uslovi poznati već godinama, ali da u tom periodu nijesu pravovremeno ispunjeni - kazali su iz Eko-tima.
Oni su dodali da je cijena ugljenika u Crnoj Gori, od 24 eura po toni ugljen-dioksida, višestruko niža od nego u EU, gdje se kreće između 70 i 80 eura po toni i očekuje se njen rast do 2030. godine.
To, kako su kazali iz Eko-tima, znači da se razlika u cijeni ugljenika neće izbjeći, već će se naplaćivati kroz CBAM.
- U praksi, cijena emisija ugljen-dioksida će se svakako platiti, međutim pitanje je da li će se taj novac uplaćivati u Crnoj Gori i kroz Eko-fond, koristiti za projekte energetske i pravedne tranzicije i zaštite životne sredine, ili će se kroz CBAM slivati u budžet EU - rekli su iz Eko-tima.
Oni su naveli i da dodatnu neizvjesnost stvara činjenica da izmjene CBAM pravila koje je predložila EK još nijesu usvojene.
- I ako budu usvojene, one mogu samo smanjiti trošak, ali ne i ukinuti CBAM. To posebno pogađa proizvođače električne energije, kako iz Termoelektrane Pljevlja, čija proizvodnja nosi visok ugljenični otisak, tako i proizvođače iz obnovljivih izvora, čija se struja u postojećem sistemu često ne tretira kao zelena - rekli su iz Eko-tima.
Oni su saopštili da jedino trajno rješenje podrazumijeva uspostavljanje funkcionalnog sistema cijene ugljenika i njegovo stvarno usklađivanje sa EU pravilima, što znači postepeno povećavanje domaće cijene i njeno približavanje nivou EU ETS-a najkasnije do 2030. godine.
Iz Eko-tima su kazali da se integracija tržišta električne energije sa EU kroz takozvani market coupling, koji omogućava slobodnu trgovinu strujom bez dodatnih nameta, prema dostupnim informacijama ne može očekivati prije 2028. godine, zbog čega će CBAM u narednim godinama ostati realan i rastući trošak.