Desetine tona eksploziva na morskom dnu
Sa morskog dna Bokokotorskog zaliva do sada je uklonjeno oko 100 tona raznih eksplozivnih sredstava.
Kako su upozorili iz Regionalnog ronilačnog centra za podvodno deminiranje i obuku ronilaca Bijela (RCUD), Crnogorsko podmorje sadrži velike količine municije bivših vojski, raznih protivbrodskih mina, kao što su magnetne, kontaktne, hidrostatske, akustične, torpeda i drugih eksplozivnih sredstava.
Ronioci ovog centra su u periodu od 1. marta do 1. novembra prošle godine obavljali protivminsko pretraživanje morskog dna na površini od 30.000 m², na dubinama do 60 metara, a prema njihovim procjenama, na morskom dnu nalazi se više desetina tona eksplozivnih sredstava.
U tim pretragama utvrdili su da na morskom dnu ima minsko-eksplozivnih sredstava zaostalih nakon Prvog i Drugog svjetskog rata i odlaganih tokom vojnih aktivnosti na moru.
– Ubojna sredstva na Jadranu i u širem području Mediterana ne predstavljaju novu brigu. Riječ je o problemu koji je u stalnom porastu zbog daljeg korišćenja u svrhu modernog jahtinga i zbog potencijalne zloupotrebe eksploziva i prisustva sakupljača starog metala – ukazano je u godišnjem izvještaju o radu Regionalnog ronilačkog centra za 2025. godinu.
Demineri su u prošloj godini izveli dvije akcije podvodnog deminiranja i 25 akcija protivminskog izviđanja na različitim lokacijama.
– Podvodna ubojna sredstva i dalje izazivaju veliku zabrinutost. Ovo oružje ne ostaje nužno pod vodom. Civili su u iskušenju da prikupljaju podvodne ostatke starog metala i eksploziva. Generalno posmatrano, ta lica mogu da ih prodaju na crnom tržištu u svrhu korišćenja organizovanog kriminala i terorizma, kao i za potrebe u kamenolomima ili ribolovu – navode iz tog centra.
Tim podvodnih deminera RCUD je tokom 2004. godine uklonio i uništio 65 tona neeksplodiranih ubojnih sredstava i drugih eksplozivnih naprava u podmorju Veriga, najužeg prolaza u Bokokotorskom zalivu. Sa morskog dna i sa kopna bivše vojne baze Arsenal u Tivtu (sadašnji turistički kompleks Porto Montenegro), demineri su 2008. uklonili i neutralisali 17 tona neeksplodiranih ubojnih sredstava. U 2014. je iz podmorja bivše vojne baze u Kumboru (sadašnji turistički kompleks Porto Novi) uklonjeno oko 10 tona raznih eksplozivnih naprava. Tokom podvodnih radova na deminiranju 2018. godine za potrebe projekta Crne Gore Monita i italijanske kompanije Terna, u cilju polaganja podmorskog elektroenergetskog kabla od Italije do Crne Gore, podvodni demineri RCUD uspjeli su da uklone oko 8,5 tona raznih eksplozivnih naprava.
– Dosadašnji rezultati podvodnih deminiranja, tokom kojih je sa morskog dna Bokokotorskog zaliva uklonjeno oko 100 tona raznih eksplozivnih sredstava, značajno su doprinijeli bezbjednosti i ekonomskom razvoju Bokokotorskog zaliva i drugog dijela crnogorske obale – naglašeno je u izvještaju.
Iz Regionalnog centra upozoravaju i na izazove u podvodnom deminiranju, ukazujući da ti poslovi od javnog interesa i značaja za nacionalnu bezbjednost, zdravlje ljudi i zaštitu životne sredine ne bi trebalo da bez kontrole budu povjereni privatnim firmama koje nisu kvalifikovane ni registrovane za obavljanje poslova podvodnog deminiranja. Zbog toga apeluju da se ovo pitanje hitno reguliše zakonom.
– Sa aspekta bezbjednosti i zaštite ljudskih života i materijalnih dobara, nije poznato da je bilo koja država u svijetu dozvolila da privredna društva mogu vršiti podvodno protivminsko pretraživanje i deminiranje pod vodom, a da nijesu registrovana za tu djelatnost i da te poslove ne obavljaju pod potpunom kontrolom nadležnih vladinih službi, koje su osposobljene da vrše kontrolu ronjenja na velikim dubinama sa najsavremenijom ronilačkom opremom i drugim tehničkim sredstvima – ističu iz RCUD.