Decentralizacija prostornog planiranja otkrila slabosti sistema

Reforma prostornog planiranja kojom su vraćene nadležnosti opštinama pokazala je da se one suočavaju sa brojnim izazovima u primjeni, posebno u dijelu osnivanja lokalnih preduzeća za planiranje prostora, te da je već izvjesno kašnjenje u odnosu na zakonske rokove za donošenje lokalnih planskih dokumenata – ocijenjeno je na Forumu o decentralizaciji prostornog planiranja.

Iz Instituta Alternativa ističu da su Forum realizovali u okviru projekta „Zajedno, za bolje lokalne vlasti“, čiju realizaciju finansijski podržava Evropska unija, a kofinansira Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama. 

- Većina opština još uvijek dogovara zajedničke modele saradnje, budući da se kao najveći izazov izdvaja nedostatak kadrovskih kapaciteta - poručuju iz Instituta.

Predstavnica IA Dragana Jaćimović predstavila je podatke istraživanja iz februara ove godine, koje je pokazalo da je samo devet od 25 opština osnovalo lokalna preduzeća za planiranje prostora. 

- Od tog broja, samo dva su operativna, iako je zakonski rok za njihovo osnivanje istekao u maju 2025. godine. Mnoge opštine tek rade na osnivačkim aktima preduzeća, dok neke razmatraju udruživanje - kazala je Jaćimović.

Državna sekretarka za prostorno planiranje u Ministarstvu prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine, Marina Izgarević Pavićević podsjetila je da je zakonsko rješenje kojim se vraća nadležnost opštinama usvojeno na prijedlog opština. 

- Politika u ovoj oblasti redefiniše se na način da se formira agencija na državnom nivou, kao i preduzeća na lokalnom nivou. Kada smo 2021, odnosno 2022. godine krenuli da donosimo novo zakonsko rješenje, tada je izričit stav lokalnih samouprava bila decentralizacija. Radnu grupu su činili predstavnici Komore arhitekata, Zajednice opština i Građevinske komore i došli smo do zajedničkog rješenja - navela je Izgarević Pavićević.

Ona je istakla da su najveći problem kadrovski kapaciteti, te da su oni bili problem i kada je proces bio centralizovan.

Pojasnila je da su tokom izrade zakona radili analizu kapaciteta lokalnih samouprava i dobili podatak da postoji oko 85 planera, što je dovoljan kadar da pokrije potrebe Crne Gore, dok je arhitekata znatno više.

Upitana da li je realno očekivati da opštine ispune zakonsku obavezu da do kraja ove godine donesu lokalne planske dokumente, Izgarević Pavićević je odgovorila odrično. 

- Ali trudićemo se. Bila je turbulentna promjena, ali je izričit stav opština bila decentralizacija. Nadam se da ćemo u naredne dvije, tri godine biti zadovoljni ovim rješenjem. Planski dokumenti neće prestati da važe – oni koji su u registru važiće do donošenja novih za to područje - poručila je ona.

Jugoslav Jakić, predsjednik Opštine Šavnik, kazao je da zakonsko rješenje u ovom trenutku nije dalo najbolji odgovor i da teško može ispuniti ciljeve zbog kojih je doneseno. 

- Više smo išli za formom nego za suštinom, kako bismo ispunili evropske standarde kroz prenos nadležnosti na lokalnu samoupravu, iako i tada i danas, a i sjutra, moramo biti svjesni da lokalne uprave nemaju kapaciteta za taj dio posla. Pogotovo ako uzmemo da smo 2017. godine potpuno isključili lokalne samouprave iz donošenja planskih dokumenata, a onda 2025. godine opet izvršili decentralizaciju i napravili disbalans u funkcionisanju samouprava - kazao je Jakić. 

Jakić je dodao da Opština Šavnik pregovara sa državnom Agencijom za planiranje prostora Crne Gore o uspostavljanju saradnje. Nijesmo htjeli da ulazimo u zadovoljavanje forme tako što ćemo formirati preduzeće za koje znamo da ne može biti funkcionalno. Za udruživanje sa drugim lokalnim preduzećima svjesni smo da postoje ozbiljni izazovi i da nije jasno kako bi takav model funkcionisao - naveo je Jakić. 

Mirjana Nikolić iz Agencije za projektovanje i planiranje Nikšić kazala je da problem nije u ovoj reformi, već u prethodnoj koja je oslabila opštinske uprave u kadrovskom smislu. 

- Taj proces nas je doveo u veliki problem. Bili smo u prednosti u odnosu na druge opštine, jer je u Nikšiću ova agencija postojala još od 1996. godine, pa smo zadržali osnovni kadar. Nije problem nedostatak kadrova, već nedostatak interesa da rade u državnom sektoru za plate koje nijesu konkurentne - ocijenila je Nikolić. 

Marjan Obadović iz Sekretarijata za planiranje i unapređenje prostora u Opštini Berane kazao je da je donesena odluka o osnivanju agencije za lokalna planska dokumenta i da je u toku priprema statuta za narednu sjednicu Skupštine.

Dodao je da pregovaraju o zajedničkom modelu sa opštinama Mojkovac, Andrijevica, Petnjica, Gusinje i Rožaje.

- Kontaktirano je više prostornih planera i u pregovorima smo sa njima - istakao je Obadović. 

Svetlana Jovanović, izvršna direktorica Agencije za prostorno planiranje Crne Gore, poručila je da su vrata državne agencije otvorena za sve lokalne samouprave. 

- U slučaju saradnje, ugovor se potpisuje između agencije i lokalne samouprave, koja ostaje domaćin izrade svog prostornog plana. Proces će se odvijati kao da ga radi lokalna agencija - ne ministarstvo - istakla je Jovanović, apelujući na opštine da formiraju sopstvene agencije. 

Izvršni direktor kolašinske Agencije za projektovanje i planiranje prostora Andrija Mirović kazao je da će uskoro aplicirati za dobijanje licence, te da su već potpisali ugovore sa planerima nakon sprovedenih konkursa.

Opština Žabljak takođe pregovara sa državnom Agencijom, kazala je Vukica Lalović iz Sekretarijata za uređenje prostora, zaštitu životne sredine i komunalno-stambene poslove, navodeći da su se na to odlučili zbog specifičnosti tog područja kao nacionalnog parka i UNESCO zone.

Ona je dodala da je problem i zapošljavanje građevinskog inspektora, jer nijesu dobili saglasnost Ministarstva finansija za sistematizaciju tog radnog mjesta, a zapošljavanje bez saglasnosti nije moguće zbog postojećih finansijskih ograničenja.