Pravosuđe u rukama vlasti

„Sudije treba da upamte da je njihova dužnost ius dicere, a ne ius dare; da tumače zakon, a ne da grade zakon, ili da daju zakon“, pisao je Bekon još prije četiri stoljeća. Biti pravodavac isto je što i biti pravdodavac. Međutim, teško je govoriti o pravdi u Crnoj Gori u kojoj je pravosuđe prinuđeno da radi pod pritiscima i čija se profesionalnost neprestano stavlja na probu. Ono nije više kadro da održi povjerenje u nezavisnost i nepristrasnost nakon mnogih amaterskih optužnica i sudskih odluka koje institut pritvora, pod uticajem politike i javnog mnjenja, pretvaraju u kaznu zatvora, sudskih odluka u kojima različita sudska vijeća po istom predmetu donose dijametralno suprotne odluke, sudstvo koje dozvoljava da se građani drže u pritvoru dok tužilaštvo za to vrijeme mijenja optužnice, vrši istrage, mučeći se da stvore osnov za optužnicu, izmišljaju se nepostojeće u pravu formulacije, poput „vanknjižnog vlasništva“ i sijaset montipajtonovskih poteza tužilaštva i vlasti lojalnih sudija, čije djelovanje srozava ugled i integritet pravosuđa.

Pravosuđe koje nije u stanju da uvjeri građane da sudi nepristrasno i po Ustavu i zakonima ne može ni biti stub vladavine prava u jednoj zemlji.

POLITIČKI UTICAJI NA SUD

Crna Gora će vjerovatno odštancovati zakone po EU pravilima, donositi dnevno desetine zakona u Skupštini, ali ono što će biti problem jeste implementacija tih zakona u praksi. Posebno kad se radi o poglavljima 23 i 24, koji se odnose i na pravosuđe. U savremenom svijetu sudstvo je odavno jedna od tri ravnopravne grane vlasti. Ljudska prava, koja se njome obezbeđuju, postala su kulturno dobro od posebnog značaja i pod posebnom zaštitom univerzalnog međunarodnog prava, evropskog prava i nacionalnih ograničavajućih ustava. Podjela vlasti, i njoj shodna načela ustavnosti i zakonitosti, obezbjeđuju pojedincu subjektivna javna prava zahvaljujući kojima on od podanika postaje građanin. Odgovorna vlast, mediji i javni djelatnici trebalo bi stalno da to objašnjavaju građanima, ukazujući im na činjenicu da političko, nacionalno, vjersko ili bilo koje opredjeljenje ne smije uticati na njihov stav prema procesnim i sudskim odlukama, jer to vodi urušavanju pravosuđa i pravde i dovodi sve građane u situaciju da budu i sami potencijalne žrtve pravosudne nepravde.

U funkcionalno stabilnim sistemima podjele vlasti sudska vlast je najslabija od sve tri grane vlasti, ali kada su na djelu autoritarne forme vladanja, koje su imanentne današnjoj Crnoj Gori, ona postaje najopasnija grana, pretvarajući se u revanšistički i represivni aparat. Priroda sve tri grane vlasti je takva da je mnogo teže obezbjediti nezavisnost sudstva od zakonodavne i, naročito, izvršne vlasti, nego nezavisnost tih dviju vlasti od sudstva. Nadležnost sudske i zakonodavne vlasti jasno se razlikuju, ali zakonska regulativa kojom se regulišu način konstituisanja najviših organa u pravosuđu, Sudskog savjeta, Tužilačkog savjeta i Specijalnog državnog tužilaštva i način izbora i razrješenja pravosudnih funkcionera daje velike mogućnosti da zakonodavna vlast utiče na sudsku. Nakon avgustovskih promjena sve tri novoformirane vlasti su, voljom autoritativne većine, podredili sve pravosudne institucije svojim partijskim, nacionalnim i vjerskim opredjeljenjima. Kao i većina drugih ljudi, tužioci i sudije u sudnicu unose svoje poglede na svijet, političke, vjerske, kulturne matrice i etičke vrijednosti na kojima su odgajani. Problem je kad se oni biraju po tim kriterijuma i kad kod njih to stvara obavezu da odgovore na očekivanja onih koji su ih birali.

IZMANIPULISANO JAVNO MNJENJE

Pravosudna funkcija bi trebalo da zahtijeva čovjeka visokog obrazovanja, opsežnih znanja i prigodne erudicije, imunog na uticaje sa strane i na sopstveni vrijednosni sistem, čovjeka koji je „nezavisan i potčinjen samo Ustavu i zakonu“. Nažalost, ono što se dešava u Crnoj Gori više liči na političko pravosuđe, što zajedno sa partijskom policijom za posljedicu ima političke optuženike i osuđenike.

Politička hapšenja, koja više nego smrde na goli revanšizam prema bivšim nosiocima funkcija, uz neprihvatljivo javno komentarisanje sadašnjih nosilaca najviših funkcija hapšenja i optužnica, zloupotrebu pojedinih tabloida od strane pravosuđa, sve to ima za posljedicu da javnost formira svoje kriterijume po kojima traži svoju pravdu, zahtijevajući da se ona institucionalno ostvari. Što i jeste namjera i što stoji kao najveći argument iza mnogih optužnica. „Narooood traži pravdu“! Javno mnjenje može imati pozitivan uticaj, ali i biti zloupotrijebljeno. Kada se suprotstavlja neodgovornoj i bahatoj državi, kada u slobodnim medijima kritikom, upornim podśećanjem na dvostruke aršine vlasti, kad podśeća što bilo koji dio vlasti nije uradio, a morao je, ili što je vlast uradila, a da nije po zakonu ili je suprotno zdravoj logici, kada razotkriva da vlast zataškava nezakonitosti, skriva sopstveni kriminal, tada javnost koja zahtijeva odgovornost i traži od vlasti da radi svoj posao jeste demokratski korektiv.

Ali, javno mnjenje je podložno i manipulaciji i ideologizaciji. Kada je politički ili ideološki organizovano, javno mnjenje postaje batina u rukama vlasti. Javni prostor, izabrani mediji koriste se za populističku propagandu, najavljivanje hapšenja, iznošenje detalja iz optužnice, kriminalizuju se politički protivnici i stvara situacija u kojoj se daje alibi za kršenje zakona, njegova zloupotreba profilacijom javnog mnjenja u željenom smjeru. S jedne strane zloupotreba javnog prostora i populizam u javnim nastupima, a sa druge strane potpuna nesposobnost vlasti, stvara konfuziju u društvu i situaciju koja najviše liči na rialiti programe beogradske Pink televizije. Ređaju se afera za aferom, bez ikakve odgovornosti. Dva masovna zločina na Cetinju, naoružane osobe u Cetinjskom manastiru 5. septembra 2021. godine, držanje „na vezi“ tog dana više kriminalnih grupa pomoćnika komandanta protivterorističke jedinice policije Petra Kneževića, „Ruka pravde“, tunel do Višeg suda u Podgorici, lažni diplomata Stevan Stiv Simijanović, Kudravi, Vampir, „naša Jeca“ i Krik, spomenik ratnom zločincu Pavlu Đurišiću i rašomonijada oko njegovog „hapšenja“, „sto kalaša“ i na stotine

drugih, ostaju bez ikakvog odgovora policijskih i pravosudnih organa. I bez ikakave odgovornosti predstavnika vlasti.

PROGON KRITIČKIH MEDIJA

Trenutno se Crna Gora zabavlja bjekstvom dva osuđenika - Miloša Medenice i tužiteljke Specijalnog državnog tužilaštva Lidije Mitrović. Svakodnevno prisustvujemo burleski o prebacivanju odgovornosti, kao da izvršna vlast nema nikakvu odgovornost, čak i da su u pravu, što nijesu obezbjedili uslove sudstvu za efektivan rad. Kao svaka nedemokratska i bahata vlast, prvo što im pada na „pamet“ je prilagođavanje zakona svojoj nesposobnosti. Kao ideja da se vrijeme pritvora produži na pet godina. Što ne na pedeset godina, onda bi bili najsigurniji? To samo govori koliko pridaju važnost ljudskim pravima, što je bjelodano vidljivo u odnosu prema poritvorenicima, prema mnogim optužnicama i sudskim procesima, koji više liče na Kočićevog „Jazavca pred sudom“, nego na ozbiljan sudski proces.

Iako Ustav Crne Gore predviđa javnost sudenja i to reguliše članom 120, čak ni procesi od najvišeg interesa u javnosti nijesu joj dostupni u video formi, već samo u interpretacijama raznih medija, od kojih većina teško mogu nositi to ime. Slušajući advokate odbrane u tim procesima ima se utisak da se radi, ili o potpunoj nekompetentnosti tužilačke i sudske vlasti, ili svjesne namjere da se proces izvrne ruglu i osude ljudi bez ikakve krivice. U ozbiljnoj državi odavno bi se utvrdilo da li je tužilaštvo falsifikovalo dokaze, da li su navodi specijalne tužiteljke Mitrović istiniti i da li je presuda kojom je osuđena posljedica njenog drznuća da pokrene proces protiv ministarke vojne Olivere Injac, zbog očiglednog kršenja zakona, da li je kršenje Ustava od strane SDT otkrivanje i javno objelodanjivanje privatnih komunikacija koje nemaju nikakve veze sa indukovanom optužnicom i da li iza progona stoji razlog što vlasnici firmi finansijski pomažu nezavisne i kritičke medije. I još mnogo toga.

Vezano za finansiranje nezavisnih i kritičkih medija, kontakte novinara sa finansijerima imali smo i saslušanja urednika dijela medija, što je apsolutno nezakoniti pritisak na slobodu medija i prava građana na slobodno informisanje.

RASPAD SISTEMA

Konačno, da li je suđenje Milivoju Katniću, bivšem SDT, njegovom pomoćniku Saši Čađenoviću i nekadašnjem pomoćniku direktora Uprave policije Zoranu Lazoviću, posljedica obećane osvete pojedinaca iz izvršne vlasti, osuđenih u procesu, koji se kolokvijalno naziva „državni udar“, samo zato što su savjesno obavljali svoj posao? Sama činjenica da oni koji danas krše sve uzuse profesije koje obavljaju, krše zakone, procedure, vjeruju da će do kraja života izbjeći odgovornost za aktuelne zloupotrebe položaja i da će stalno biti zaštićeni od onih čiji su izvršioci, govori o njihovim intelektualnim sposobnostima i smislu za realnost.

Da se radi o raspadu sistema i potpunoj samovolji izvršne vlast, govori i neustavno isticanje zastave druge države na institucijama u opštini Žabljak, na što glasno ćuti i Ustavni sud. Iako je jedna od najvažnijih nadležnosti Ustavnog suda odlučivanje o saglasnosti zakona i drugih opštih akata s Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava i potvrđenim međunarodnim ugovorima, zatim o saglasnosti potvrđenih međunarodnih ugovora s Ustavom i saglasnosti drugih opštih akata sa zakonom, Ustavni sud može poništiti i pojedinačni akt, zabraniti dalje vršenje radnje ili odrediti preduzimanje druge mjere ili radnje kojom se otklanjaju nezakonite radnje, poput navedenog isticanja na institucijama zastave druge države. Ali, problem je način na koji je biran Ustavni sud, čime je on postao produžena ruka izvršne vlasti, koja je upravo ta koja krši Ustav odlukama poput navedene odluke u Žabljaku. Na stranu što predśednik opštine Žabljak nema ni elementarno poznavanje istorije Crne Gore, pa mu ovom prilikom šaljem „kartu“ dvorca na Cetinju na dan proglašenja Kraljevine Crne Gore avgusta 1910. godine, kako bi vidio koja državna zastava se vijori na kraljevskom dvorcu na Cetinju!